มีคู่แต่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส — ต้องวางแผนอะไร?

ในสวิตเซอร์แลนด์ หลายคู่เลือกไม่จดทะเบียนสมรสด้วยเหตุผลต่างกัน

บางคู่เคยผ่านการหย่ามาแล้ว
บางคู่กังวลเรื่องภาษี
บางคู่ไม่ต้องการให้การแต่งงานกระทบบำนาญหรือทรัพย์สิน

ตอนนี้ไม่ได้มาบอกให้ใครต้องจดทะเบียนค่ะ

แต่ถ้าเลือกไม่จด ต้องรู้ว่าสิทธิใดจะไม่เกิดขึ้นโดยอัตโนมัติ และต้องใช้เอกสารอะไรชดเชย

สิ่งที่คู่ไม่จดทะเบียนสมรสไม่มี

AHV

โดยทั่วไป คู่ชีวิตที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสไม่มีสิทธิในฐานะคู่สมรส เช่น

• ไม่มีบำนาญแม่ม่ายหรือพ่อม่ายจาก AHV เพราะคู่ชีวิตเสียชีวิต
• ไม่มี Ehegattensplitting
• ไม่มีการถือว่าจ่ายเงินสมทบผ่านคู่สมรส

หากฝ่ายหนึ่งไม่ได้ทำงานหรือมีรายได้น้อย ต้องตรวจหน้าที่จ่ายเงินสมทบ AHV ของตัวเอง

แม้อาศัยอยู่ด้วยกันมานาน หรืออีกฝ่ายจ่ายค่าใช้จ่ายทั้งหมดให้ ก็ไม่ได้ทำให้อีกฝ่ายได้รับความคุ้มครองเงินสมทบแบบคู่สมรสค่ะ

มรดก

คู่ชีวิตที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสไม่ใช่ทายาทตามกฎหมายโดยอัตโนมัติ

หากไม่มีพินัยกรรมหรือสัญญามรดก ทรัพย์สินอาจตกแก่บุตร บิดามารดา พี่น้อง หรือทายาทตามลำดับกฎหมาย แทนที่จะตกแก่คู่ชีวิต

ระยะเวลาที่อยู่ร่วมกันไม่ว่าจะ 5 ปี 10 ปี หรือ 30 ปี ไม่ได้ทำให้คู่ชีวิตกลายเป็นทายาทตามกฎหมายเอง

หากต้องการให้อีกฝ่ายได้รับมรดก ต้องจัดทำพินัยกรรมหรือสัญญามรดกให้ถูกต้อง และยังต้องเคารพส่วนแบ่งขั้นต่ำของทายาทที่กฎหมายคุ้มครอง หากมีค่ะ

ภาษีมรดก

ภาษีมรดกอยู่ภายใต้กฎหมายของแต่ละ Kanton

คู่สมรสมักได้รับการยกเว้นภาษีมรดก แต่คู่ชีวิตที่ไม่ได้จดทะเบียนอาจไม่ได้รับการยกเว้นแบบเดียวกัน

บาง Kanton มีอัตราหรือเงื่อนไขที่ดีขึ้นเมื่ออยู่ร่วมกันมาระยะหนึ่ง ส่วนบาง Kanton อาจเก็บภาษีในอัตราของบุคคลที่ไม่ใช่ญาติ

จึงต้องตรวจ Kanton ที่มีอำนาจจัดเก็บภาษี ไม่ควรดูจากอัตราของ Kanton อื่นค่ะ

สิ่งที่คู่ไม่จดทะเบียน “อาจ” มี

Pensionskasse

Pensionskasse หลายแห่งมีผลประโยชน์กรณีเสียชีวิตสำหรับ Lebenspartner แต่ต้องดู Reglement ของกองทุน

เงื่อนไขที่พบได้ เช่น

• อยู่ร่วมกันอย่างต่อเนื่องอย่างน้อย 5 ปีก่อนเสียชีวิต
• มีบุตรร่วมกันและต้องอุปการะบุตร
• หรือผู้เสียชีวิตเคยอุปการะคู่ชีวิตอย่างมีนัยสำคัญ

แต่เกณฑ์เหล่านี้ไม่ได้รับประกันสิทธิทันทีค่ะ

Pensionskasse อาจกำหนดเงื่อนไขเพิ่มเติม และหลายกองทุนกำหนดให้ผู้ประกันแจ้งชื่อคู่ชีวิตเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนเสียชีวิต

หากไม่ได้แจ้งไว้ การพิสูจน์ภายหลังว่าอยู่ด้วยกันจริงอาจไม่เพียงพอ เพราะกองทุนต้องปฏิบัติตาม Reglement

จึงควรทำสามอย่าง

1. ขอ Reglement ฉบับปัจจุบัน
2. ตรวจเงื่อนไข Lebenspartner
3. ส่งแบบแจ้งผู้รับผลประโยชน์และขอหลักฐานยืนยันการรับเอกสาร

Freizügigkeit และ Säule 3a

Freizügigkeit และ Säule 3a มีลำดับผู้รับผลประโยชน์ตามกฎหมายของตัวเอง

คู่ชีวิตอาจอยู่ในกลุ่มผู้รับผลประโยชน์ได้ หากเข้าเงื่อนไข เช่น อยู่ร่วมกันอย่างต่อเนื่องตามระยะเวลาที่กำหนด หรือมีภาระอุปการะบุตรร่วมกัน

แต่เจ้าของบัญชีไม่สามารถข้ามลำดับตามกฎหมายได้อย่างอิสระทั้งหมด

ผู้ที่มีหลายบัญชีต้องแจ้งแต่ละสถาบันแยกกัน การแจ้งธนาคารหนึ่งไม่ได้มีผลกับบัญชีที่อยู่อีกธนาคารค่ะ

สำหรับ Säule 3a กฎผู้รับผลประโยชน์จะเปลี่ยนตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน 2027 โดยเปิดให้เจ้าของบัญชีปรับลำดับและสัดส่วนได้ยืดหยุ่นขึ้นบางส่วน

แต่ก็ยังต้องทำภายในขอบเขตที่กฎหมายกำหนด และควรยื่นแบบฟอร์มใหม่กับแต่ละสถาบันหลังเกณฑ์ใหม่มีผล

ประกันชีวิต

ประกันชีวิตอาจระบุคู่ชีวิตเป็นผู้รับผลประโยชน์ได้ตามเงื่อนไขของกรมธรรม์

ต้องตรวจว่า

• ระบุชื่อบุคคลไว้โดยตรงหรือระบุเพียงสถานะ
• เปลี่ยนผู้รับผลประโยชน์ได้หรือไม่
• เงินประกันอยู่นอกกองมรดกหรือไม่
• ต้องแจ้งบริษัทประกันด้วยแบบฟอร์มใด

อย่าใช้พินัยกรรมแทนการแจ้งผู้รับผลประโยชน์กับบริษัทประกันค่ะ

เอกสาร 5 ฉบับที่ควรมี

• Testament หรือพินัยกรรม

ใช้กำหนดว่าใครจะได้รับทรัพย์สินในกองมรดก ภายในขอบเขตที่กฎหมายอนุญาต

หากไม่มีพินัยกรรม คู่ชีวิตที่ไม่ได้จดทะเบียนไม่มีสิทธิรับมรดกโดยอัตโนมัติ

• Erbvertrag หรือสัญญามรดก

อาจใช้เมื่อคู่ชีวิตและทายาทต้องการวางข้อตกลงเรื่องมรดกร่วมกัน แต่ต้องจัดทำตามรูปแบบทางกฎหมาย

• Konkubinatsvertrag หรือสัญญาการอยู่ร่วมกัน

ควรระบุว่า

• ใครเป็นเจ้าของทรัพย์สินใด
• ใครรับผิดชอบค่าใช้จ่ายอะไร
• เงินที่จ่ายให้กันเป็นของขวัญ เงินกู้ หรือค่าใช้จ่ายร่วม
• หากแยกทางจะแบ่งทรัพย์สินอย่างไร
• หากฝ่ายหนึ่งเสียชีวิต อีกฝ่ายมีสิทธิอยู่ในบ้านต่อหรือไม่

สัญญานี้ช่วยทั้งตอนที่ยังอยู่ด้วยกัน ตอนแยกทาง และตอนที่ฝ่ายหนึ่งเสียชีวิต

แต่ Konkubinatsvertrag ไม่สามารถสร้างสิทธิ AHV หรือเปลี่ยนลำดับผู้รับผลประโยชน์ที่กฎหมายบังคับไว้ได้ค่ะ

• Patientenverfügung

ใช้ระบุความประสงค์ด้านการรักษาพยาบาล และบุคคลที่ต้องการให้พูดคุยกับแพทย์แทน

คู่ชีวิตไม่ได้มีอำนาจตัดสินใจเรื่องการรักษาแทนทุกกรณีเพียงเพราะอยู่ด้วยกัน

• Vorsorgeauftrag และ Vollmacht

ใช้มอบหมายเรื่องส่วนตัว การเงิน ทรัพย์สิน และการติดต่อทางกฎหมาย หากคุณไม่สามารถจัดการเองได้

• แบบแจ้งผู้รับผลประโยชน์

ต้องส่งแยกไปยัง

• Pensionskasse
• มูลนิธิ Freizügigkeit
• ผู้ให้บริการ Säule 3a
• บริษัทประกันชีวิต

และควรเก็บหลักฐานว่าสถาบันได้รับเอกสารแล้วค่ะ

เรื่องบ้าน บัญชีร่วม และหนี้

สิ่งที่ต้องตรวจให้ชัดก่อนย้ายคือ

• บ้านจดกรรมสิทธิ์ในชื่อใคร
• แต่ละฝ่ายถือกรรมสิทธิ์กี่เปอร์เซ็นต์
• ใครจ่ายเงินดาวน์และค่าปรับปรุง
• ใครเป็นลูกหนี้ตามสัญญาจำนอง
• หากแยกกัน บ้านจะขายหรือให้ใครซื้อส่วนของอีกฝ่าย
• หากฝ่ายหนึ่งเสียชีวิต อีกฝ่ายมีสิทธิอยู่ต่อหรือไม่
• มีสิทธิซื้อส่วนของผู้เสียชีวิตก่อนทายาทคนอื่นหรือไม่

หากฝ่ายหนึ่งจ่ายเงินมากกว่า ต้องบันทึกให้ชัดว่าเงินส่วนเกินนั้นเป็น

• เงินให้เปล่า
• เงินกู้
• หรือเงินลงทุนที่ต้องได้รับคืน

หากไม่มีหลักฐาน เมื่อแยกทางหรือมีผู้เสียชีวิต การพิสูจน์ภายหลังอาจยากมากค่ะ

บัญชีร่วมก็ต้องตรวจรูปแบบของบัญชีและเงื่อนไขของธนาคาร

การมีชื่อสองคนในบัญชีไม่ได้รับประกันว่าเมื่อฝ่ายหนึ่งเสียชีวิต อีกฝ่ายจะถอนหรือใช้เงินทั้งหมดได้ทันที เพราะธนาคารอาจต้องตรวจสิทธิของทายาทและสถานะของเงินในบัญชีก่อน

เมื่อย้ายกลับไทย — เรื่องที่ต้องคิดเพิ่ม

• กฎหมายไทยรับรองสถานะความสัมพันธ์ของคุณอย่างไร
• หากยังไม่ได้จดทะเบียนสมรส คู่ชีวิตชาวต่างชาติจะใช้วีซ่าประเภทใด
• คู่ชีวิตต้องมีรายได้ เงินฝาก หรือประกันสุขภาพของตัวเองหรือไม่
• เอกสารที่ทำในสวิตเซอร์แลนด์ใช้ในไทยได้หรือไม่
• ต้องแปลและรับรองเอกสารอย่างไร
• หากซื้อบ้านหรือที่ดินในไทย ใครสามารถถือกรรมสิทธิ์ได้
• หากฝ่ายหนึ่งเสียชีวิต ทรัพย์สินในไทยจะตกแก่ใคร

หากคู่ชีวิตเป็นชาวต่างชาติ ไม่ควรสรุปว่าเขาจะพำนักระยะยาวในประเทศไทยได้จากความสัมพันธ์เพียงอย่างเดียว

หากไม่ได้จดทะเบียนสมรส โดยทั่วไปแต่ละฝ่ายต้องมีฐานวีซ่าและสิทธิพำนักของตนเอง

เรื่องอสังหาริมทรัพย์ก็ต้องตรวจแยกระหว่างที่ดิน บ้าน และห้องชุด เพราะสิทธิถือกรรมสิทธิ์ของชาวต่างชาติไม่เหมือนกันค่ะ

ความเห็นของฉัน

สิ่งที่ควรระวังที่สุดสำหรับคู่ที่ไม่ได้จดทะเบียน คือการวางแผนเกษียณโดยใช้ “งบรวมของสองคน” เป็นสมมติฐานเดียว

ตอนอยู่ด้วยกัน ค่าเช่า ค่าอาหาร และค่ารักษาอาจช่วยกันจ่ายได้

แต่หากฝ่ายหนึ่งเสียชีวิต และอีกฝ่ายไม่มีสิทธิรับบำนาญผู้รอดชีวิต รายได้อาจลดลงมากกว่าครึ่ง

ในขณะที่ค่าเช่า ค่าประกัน และค่าสาธารณูปโภคไม่ได้ลดลงครึ่งหนึ่งตามจำนวนคน

จึงควรคำนวณแผนอย่างน้อยสองกรณี

1. กรณีที่ยังอยู่ด้วยกันและมีรายได้สองฝ่าย
2. กรณีที่เหลือเพียงคนเดียวและไม่มีรายได้จากอีกฝ่าย

หากคำนวณกรณีที่สองแล้วเงินไม่พอ นั่นคือข้อมูลที่ควรรู้ตอนนี้ เพราะยังมีเวลาปรับแผนขณะที่ทั้งสองคนยังอยู่ค่ะ

ตอนต่อไป EP.15 — 90 วันก่อนย้ายกลับไทยถาวร

แหล่งข้อมูลทางการ

• AHV/IV และ SAK
• BSV — ข้อมูล 2. Säule และ Säule 3a
• ข้อมูลทางการเกี่ยวกับคู่ที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส
• Steueramt ของ Kanton ที่ผู้เสียชีวิตมีถิ่นที่อยู่
• สถานเอกอัครราชทูตสวิตเซอร์แลนด์ในประเทศไทย
• Fedlex — กฎหมายสวิตเซอร์แลนด์ฉบับปัจจุบัน

คำศัพท์สำคัญในบทนี้

AHV — Alters- und Hinterlassenenversicherung — ประกันชราภาพและผู้รอดชีวิตของรัฐ

Ehegattensplitting — การแบ่งรายได้ที่บันทึกในระบบ AHV ระหว่างคู่สมรส

Pensionskasse — กองทุนบำเหน็จบำนาญจากการทำงาน หรือ 2. Säule

Reglement — ข้อบังคับของกองทุน

Lebenspartner — คู่ชีวิตที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส

Freizügigkeit — การรักษาสิทธิจาก 2. Säule เมื่อออกจากงาน

Säule 3a — การออมเพื่อเกษียณแบบผูกพัน

Testament — พินัยกรรม

Erbvertrag — สัญญามรดก

Konkubinatsvertrag — สัญญาการอยู่ร่วมกันของคู่ที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส

Patientenverfügung — หนังสือแสดงเจตนาด้านการรักษาพยาบาล

Vorsorgeauftrag — คำสั่งมอบหมายล่วงหน้าสำหรับกรณีสูญเสียความสามารถในการตัดสินใจ

Vollmacht — หนังสือมอบอำนาจ

Kanton — รัฐของสวิตเซอร์แลนด์ มี 26 แห่ง และมีกฎหมายภาษีแตกต่างกัน

คำศัพท์ทั้งหมด ภาษา Deutsch / Français / Italiano / ไทย

ดูได้ที่หน้าพจนานุกรมของเว็บไซต์

เนื้อหาเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล

กฎหมาย อัตรา แบบฟอร์ม และแนวปฏิบัติอาจเปลี่ยนแปลง
โปรดตรวจข้อมูลกับหน่วยงานหรือสถาบันที่รับผิดชอบก่อนดำเนินการจริง