คนโสด ไม่มีลูก — ก่อนย้ายกลับไทยต้องเตรียมอะไร?

ตอนนี้มีข้อดีข้อเดียวที่ชัดเจนค่ะ

คุณตัดสินใจย้ายได้เอง ไม่ต้องรอลายเซ็นคู่สมรส และไม่ต้องประสานแผนกับบุตร

แต่มีความเสี่ยงอีกด้านหนึ่งที่คนโสดมักมองข้าม

เมื่อคุณไม่สามารถตัดสินใจหรือจัดการเรื่องต่าง ๆ ได้เอง ระบบอาจไม่ได้ไปหาคนที่คุณต้องการโดยอัตโนมัติ

ส่วนที่ 1 — เงินและสิทธิ

ตรวจสัญชาติและเส้นทาง AHV กับ SAK

กลับไปอ่าน EP.8 เพราะคำตอบแตกต่างกันตามสัญชาติ ประเทศที่พำนัก และการขอคืนเงินสมทบ

AHV ไม่ใช่บัญชีเงินออมส่วนตัว และไม่สามารถตั้งผู้รับผลประโยชน์เพื่อรับเงินสมทบทั้งหมดเมื่อเสียชีวิตได้

หากไม่มีคู่สมรสหรือบุตรที่เข้าเงื่อนไข ก็ไม่ได้หมายความว่าเงินสมทบ AHV จะกลายเป็นมรดกหรือจ่ายให้พี่น้องโดยอัตโนมัติค่ะ

ขอ IK-Auszug และตรวจช่องว่างเงินสมทบ

ดูว่าปีใดมีรายได้และเงินสมทบบันทึกอยู่ หากพบข้อมูลขาดหายควรถาม Ausgleichskasse ทันที

ค้นหา Pensionskasse และ Freizügigkeitskonto ให้ครบ

ข้อนี้สำคัญสำหรับคนที่เปลี่ยนงานหลายครั้ง เพราะเงินจากนายจ้างเก่าอาจถูกย้ายไปอยู่ในบัญชีหรือมูลนิธิ Freizügigkeit ที่ไม่ได้ใช้งานเป็นเวลานาน

หากหาไม่พบ สามารถยื่นคำขอค้นหาผ่าน Zentralstelle 2. Säule ได้

วางแผนถอน 2. Säule และ Säule 3a หลังตรวจภาษีทั้งสองประเทศ

ต้องแยกให้ชัดว่า

ถอนด้วยเหตุย้ายออกจากสวิตเซอร์แลนด์
ถอนก่อนวัยเกษียณ
หรือรับเมื่อถึงวัยตามเงื่อนไข

วันที่ถอน วันที่ย้ายออก และวันที่นำเงินเข้าไทยอาจมีผลต่อภาษีต่างกันค่ะ

ตรวจผู้รับผลประโยชน์ของแต่ละสถาบันแยกกัน

จุดนี้สำคัญมากสำหรับคนโสดและไม่มีลูก

แต่ไม่ได้หมายความว่าคุณจะเลือกผู้รับเงินได้อย่างอิสระทุกคน เพราะเงินแต่ละประเภทมีลำดับผู้รับผลประโยชน์ตามกฎหมายและข้อบังคับของสถาบัน

สำหรับ Pensionskasse ต้องดู Reglement ว่ากองทุนอนุญาตให้บุคคลใดรับเงินกรณีเสียชีวิต เช่น คู่ชีวิต บุคคลที่ผู้เสียชีวิตเคยอุปการะ บิดามารดา พี่น้อง หรือทายาทกลุ่มอื่น

สำหรับ Freizügigkeitskonto และ Freizügigkeitspolice มีลำดับผู้รับผลประโยชน์ตามกฎหมาย ผู้ถือบัญชีอาจปรับลำดับหรือสัดส่วนได้เฉพาะภายในขอบเขตที่กฎหมายอนุญาต

สำหรับ Säule 3a ก็มีลำดับผู้รับผลประโยชน์ของตัวเอง และพินัยกรรมเพียงอย่างเดียวไม่สามารถข้ามลำดับที่กฎหมายกำหนดได้

ตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน 2027 กฎผู้รับผลประโยชน์ของ Säule 3a จะมีความยืดหยุ่นเพิ่มขึ้นบางส่วน แต่ยังไม่ใช่การเลือกใครก็ได้โดยไม่มีข้อจำกัด

จึงต้องแจ้งความประสงค์กับแต่ละสถาบันโดยใช้แบบฟอร์มของสถาบันนั้น และขอหนังสือยืนยันว่าได้รับข้อมูลแล้วค่ะ

ส่วนที่ 2 — เอกสาร 4 ฉบับที่ทำหน้าที่ต่างกัน

หลายคนคิดว่า

“ทำพินัยกรรมแล้วจบ”

แต่เอกสารแต่ละฉบับใช้คนละช่วงเวลาและคนละวัตถุประสงค์ค่ะ

Testament — พินัยกรรม

ใช้หลังคุณเสียชีวิต เพื่อกำหนดการแบ่งทรัพย์สินที่อยู่ในกองมรดก ภายในขอบเขตที่กฎหมายอนุญาต

พินัยกรรมแบบเขียนด้วยลายมือต้องเขียนด้วยลายมือทั้งหมด พร้อมระบุวัน เดือน ปี และลงลายมือชื่อ

อีกทางหนึ่งคือจัดทำเป็นเอกสารสาธารณะตามขั้นตอนที่กฎหมายกำหนด

Patientenverfügung — หนังสือแสดงเจตนาด้านการรักษา

ใช้เมื่อคุณยังมีชีวิต แต่ไม่สามารถตัดสินใจเรื่องการรักษาพยาบาลได้เอง

เอกสารนี้ระบุได้ว่า

ยอมรับหรือปฏิเสธการรักษาแบบใด
มอบหมายให้ใครพูดคุยกับแพทย์แทน
มีความประสงค์เกี่ยวกับการรักษาในช่วงท้ายของชีวิตอย่างไร

Vorsorgeauftrag — คำสั่งมอบหมายล่วงหน้า

ใช้เมื่อคุณยังมีชีวิต แต่สูญเสียความสามารถในการตัดสินใจ

สามารถมอบหมายให้บุคคลหนึ่งหรือหลายคนดูแล

เรื่องส่วนตัว
การเงินและทรัพย์สิน
และการติดต่อหรือดำเนินการทางกฎหมาย

เอกสารนี้ต้องทำตามรูปแบบที่กฎหมายสวิตเซอร์แลนด์กำหนด และจะมีผลเมื่อหน่วยงานที่รับผิดชอบตรวจเงื่อนไขแล้ว

Vollmacht — หนังสือมอบอำนาจ

ใช้มอบอำนาจให้ผู้อื่นดำเนินการบางอย่างแทน เช่น ติดต่อธนาคารหรือหน่วยงาน

แต่ Vollmacht ไม่ใช่เอกสารเดียวกับ Vorsorgeauftrag และหนังสือมอบอำนาจบางประเภทอาจสิ้นสุดหรือเกิดข้อจำกัดเมื่อผู้มอบอำนาจสูญเสียความสามารถในการตัดสินใจหรือเสียชีวิต

จึงต้องตรวจถ้อยคำและเงื่อนไขของเอกสารให้เหมาะกับสิ่งที่ต้องการจริงค่ะ

ประโยคที่ต้องจำคือ

พินัยกรรมไม่ได้ควบคุมผู้รับผลประโยชน์ของ Pensionskasse, Freizügigkeit, Säule 3a และประกันชีวิตโดยอัตโนมัติ

เงินแต่ละส่วนมีกติกาของตัวเอง และต้องแจ้งกับแต่ละสถาบันแยกกัน

ส่วนที่ 3 — เอกสารข้ามประเทศ

คำถามที่ต้องตอบก่อนย้ายคือ

เอกสารที่ทำในสวิตเซอร์แลนด์ใช้ในประเทศไทยได้หรือไม่
ต้องแปลเป็นภาษาไทยหรือไม่
ต้องรับรองลายมือชื่อหรือสำเนาหรือไม่
ต้องใช้ Apostille หรือการรับรองรูปแบบอื่น
เอกสารนั้นเกี่ยวกับทรัพย์สินในสวิตเซอร์แลนด์หรือประเทศไทย
ควรทำเอกสารตามกฎหมายไทยเพิ่มเติมหรือไม่

ไม่ควรสรุปว่าเอกสารสวิตเซอร์แลนด์จะใช้ในไทยได้โดยอัตโนมัติ

โดยเฉพาะ Patientenverfügung และ Vorsorgeauftrag ซึ่งทำขึ้นตามกฎหมายสวิตเซอร์แลนด์ อาจไม่ได้ผูกพันโรงพยาบาล ธนาคาร หรือหน่วยงานของไทยในรูปแบบเดียวกัน

หากจะอาศัยอยู่ในไทยระยะยาว อาจต้องมีเอกสารตามกฎหมายไทยเพิ่มเติมสำหรับทรัพย์สิน การรักษาพยาบาล และการมอบอำนาจในประเทศไทย

แต่ไม่ควรทำเอกสารสองประเทศแยกกันโดยไม่ตรวจความสอดคล้อง เพราะเอกสารอาจขัดกันเอง

กรณีมีทรัพย์สินทั้งสองประเทศ ควรให้ผู้มีความรู้ด้านกฎหมายของทั้งสวิตเซอร์แลนด์และไทยตรวจร่วมกันค่ะ

ส่วนที่ 4 — สุขภาพและการดูแล

ตรวจประกันสุขภาพในประเทศไทย

ดูให้ครบทั้ง

อายุสูงสุดที่รับสมัคร
โรคที่มีอยู่ก่อน
ระยะเวลารอคอย
วงเงินรักษา
ค่าใช้จ่ายส่วนที่ต้องออกเอง
โรงพยาบาลที่ใช้ได้
และการต่ออายุกรมธรรม์

ยิ่งสมัครเมื่ออายุมาก ตัวเลือกอาจลดลงและเบี้ยประกันอาจสูงขึ้น

ตรวจว่าประกันสุขภาพสวิสสิ้นสุดเมื่อใด

การแจ้ง Abmeldung ไม่ได้แปลว่าประกันทุกประเภทจะยกเลิกพร้อมกันโดยอัตโนมัติ

ต้องแจ้งบริษัทประกันและขอเอกสารยืนยันวันสิ้นสุดความคุ้มครอง รวมถึงตรวจว่ามีช่วงว่างก่อนประกันไทยเริ่มหรือไม่

เตรียมแผนการดูแลระยะยาว

อย่าประเมินจากค่าบ้านพักคนชราราคาถูกเพียงอย่างเดียว

ต้องตรวจ

ระดับการดูแล
ค่าใช้จ่ายเมื่อช่วยเหลือตัวเองได้น้อยลง
ค่ายาและค่ารักษาที่ไม่รวม
มาตรฐานสถานที่
ระยะทางจากโรงพยาบาล
และผู้ที่จะตรวจสอบการดูแลแทนคุณ

แยกเงินฉุกเฉินออกจากเงินเกษียณ

เงินฉุกเฉินควรอยู่ในบัญชีที่เข้าถึงได้จริง ไม่ติดเงื่อนไขถอน และมีเพียงพอสำหรับค่ารักษา การเดินทาง หรือการดูแลเร่งด่วน

ส่วนที่ 5 — แฟ้มฉุกเฉิน

ทำแฟ้มหนึ่งชุด และบอกคนที่ไว้ใจอย่างน้อยหนึ่งคนว่าเก็บไว้ที่ใด

ในแฟ้มควรมี

รายชื่อสถาบันการเงินทั้งหมด พร้อมเลขอ้างอิงที่จำเป็น
รายชื่อ Pensionskasse และมูลนิธิ Freizügigkeit
รายชื่อกรมธรรม์ประกัน
สำเนาเอกสารสี่ฉบับข้างต้น
ชื่อและข้อมูลติดต่อของผู้ที่ได้รับมอบหมาย
รายชื่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
ข้อมูลติดต่อญาติหรือเพื่อนทั้งในไทยและสวิตเซอร์แลนด์
รายการทรัพย์สินและหนี้สินในทั้งสองประเทศ
คำแนะนำว่าควรติดต่อใครเป็นลำดับแรก

อย่าเก็บรหัสผ่านธนาคาร PIN หรือข้อมูลยืนยันตัวตนทั้งหมดไว้ในแฟ้มที่เปิดอ่านได้ทั่วไป

ให้ระบุเพียงว่ามีบัญชีกับธนาคารใด และจัดการสิทธิการเข้าถึงผ่าน Vollmacht หรือกระบวนการทางกฎหมายที่เหมาะสม

ความเห็นของฉัน

สิ่งที่ควรกังวลสำหรับคนโสดที่ย้ายกลับไทย ไม่ใช่เพียงจำนวนเงินเกษียณ

แต่คือช่วงเวลาที่เจ็บป่วยกะทันหันและไม่สามารถจัดการเรื่องต่าง ๆ ได้เอง

หากเข้าโรงพยาบาลในไทยโดยไม่มีผู้ติดต่อ ไม่มีเอกสารมอบหมาย และเงินทั้งหมดอยู่ในบัญชีสวิตเซอร์แลนด์ ปัญหาอาจซับซ้อนมาก แม้ว่าคุณจะมีเงินเพียงพอก็ตาม

ก่อนย้ายจึงควรมีอย่างน้อยสองอย่าง

หนึ่ง — เงินฉุกเฉินส่วนหนึ่งอยู่ในบัญชีที่เข้าถึงได้จริงในประเทศไทย

สอง — มีคนที่ไว้ใจได้อย่างน้อยหนึ่งคน ซึ่งรู้ว่าแฟ้มฉุกเฉินของคุณอยู่ที่ไหนและต้องติดต่อใคร

สองอย่างนี้ไม่ใช่เรื่องของความร่ำรวย แต่เป็นเรื่องความปลอดภัยค่ะ

ตอนต่อไป EP.14 — มีคู่ แต่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส ต้องวางแผนอะไร

แหล่งข้อมูลทางการ

AHV/IV และ SAK
Zentralstelle 2. Säule — ค้นหาเงินจาก 2. Säule
BSV — ข้อมูล 2. Säule และ Säule 3a
ข้อมูลทางการเกี่ยวกับพินัยกรรมและการมอบหมายล่วงหน้า
สำนักงานสวิตเซอร์แลนด์ในประเทศไทย
BAG — ประกันสุขภาพ
Fedlex — กฎหมายสวิตเซอร์แลนด์ฉบับปัจจุบัน

คำศัพท์สำคัญในบทนี้

AHV — Alters- und Hinterlassenenversicherung — ประกันชราภาพและผู้รอดชีวิตของรัฐ

Pensionskasse — กองทุนบำเหน็จบำนาญจากการทำงาน หรือ 2. Säule

Freizügigkeitskonto — บัญชีรักษาสิทธิจาก 2. Säule

IK-Auszug — รายการบัญชี AHV รายบุคคล

Testament — พินัยกรรม

Patientenverfügung — หนังสือแสดงเจตนาด้านการรักษาพยาบาล

Vorsorgeauftrag — คำสั่งมอบหมายล่วงหน้าสำหรับกรณีสูญเสียความสามารถในการตัดสินใจ