สามีเสียชีวิต ไม่มีลูก — แม่ม่าย มรดก และเงินขายบ้าน

ตอนนี้เป็นตอนที่เขียนยากที่สุดตอนหนึ่ง

เพราะคนที่ต้องจัดการเรื่องเหล่านี้ มักอยู่ในช่วงที่ไม่มีแรงอ่านเอกสารหรือแยกกฎหมายทีละส่วน

ฉันจึงเรียบเรียงให้สั้นและตรงที่สุด เพื่อให้คุณกลับมาอ่านได้ในวันที่พร้อมค่ะ

เงินที่อาจได้รับ แยกได้เป็น 5 ส่วน

หลายคนได้รับเงินหลายก้อนหลังสามีเสียชีวิต แล้วเรียกรวมทั้งหมดว่า

“มรดกจากสามี”

แต่ในความเป็นจริง เงินเหล่านี้อาจมาจากคนละสิทธิ อยู่ภายใต้คนละกฎหมาย และมีผลทางภาษีไม่เหมือนกัน

1. บำนาญผู้รอดชีวิตจาก AHV
2. เงินจาก Pensionskasse
3. เงินจากประกันชีวิต
4. ทรัพย์สินจากกองมรดก
5. เงินจากการขายบ้าน

สิ่งสำคัญไม่ใช่เพียงดูว่าเงินเข้าบัญชีวันไหน แต่ต้องดูว่าเงินแต่ละก้อนเกิดจากสิทธิอะไรค่ะ

1. บำนาญผู้รอดชีวิตจาก AHV

ตามกฎหมายที่ใช้ในเดือนกันยายน 2026 หญิงที่สามีเสียชีวิตและไม่มีบุตร อาจมีสิทธิรับ Witwenrente หาก

• มีอายุอย่างน้อย 45 ปีในวันที่สามีเสียชีวิต
• และสมรสกันมาแล้วอย่างน้อย 5 ปี

หากแต่งงานมากกว่าหนึ่งครั้ง ระยะเวลาของการสมรสแต่ละครั้งอาจนำมารวมกันได้ตามเงื่อนไข

แต่สิทธิไม่ได้พิจารณาเฉพาะอายุและระยะเวลาสมรสเท่านั้น ยังต้องตรวจประวัติเงินสมทบของผู้เสียชีวิต สัญชาติ และประเทศที่ผู้รับพำนักอยู่ด้วย

หากย้ายกลับประเทศไทย ต้องแจ้งที่อยู่ใหม่และถามหน่วยงานว่า สิทธิสามารถจ่ายต่อในต่างประเทศได้หรือไม่

เรื่องที่ต้องติดตามคือ การปฏิรูประบบบำนาญผู้รอดชีวิตยังอาจทำให้เงื่อนไขเปลี่ยนในอนาคต

จึงควรถาม SAK หรือ Ausgleichskasse ว่ากรณีของคุณใช้กฎหมายฉบับใด และขอคำตอบเป็นลายลักษณ์อักษรค่ะ

1. เงินจาก Pensionskasse

สิทธิของคู่สมรสต้องตรวจทั้งกฎหมาย BVG และ Reglement ของกองทุน เพราะแต่ละ Pensionskasse อาจให้สิทธิมากกว่าขั้นต่ำตามกฎหมายได้

คำถามที่ต้องถามคือ

• ได้รับเป็นบำนาญรายเดือนหรือเงินก้อน
• คู่สมรสเข้าเงื่อนไขอัตโนมัติหรือไม่
• ต้องมีอายุหรือระยะเวลาสมรสเท่าใด
• ต้องยื่นคำขอและเอกสารภายในเวลาใด
• มีเงินช่วยเหลือกรณีเสียชีวิตเพิ่มเติมหรือไม่

ตามเกณฑ์ขั้นต่ำของ BVG คู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่อาจมีสิทธิรับบำนาญ หากต้องดูแลบุตร หรือมีอายุอย่างน้อย 45 ปีและสมรสกันมาอย่างน้อย 5 ปี

หากไม่เข้าเงื่อนไขรับบำนาญ อาจมีสิทธิได้รับเงินชดเชยก้อนเดียวตามกฎหมายหรือ Reglement ของกองทุน

หากสามีเกษียณแล้ว ต้องตรวจว่าเขาเลือกวิธีรับเงินแบบใด

• หากรับเป็นบำนาญรายเดือน อาจยังมีสิทธิบำนาญคู่สมรสตาม Reglement
• หากถอนออกเป็นเงินก้อนแล้ว เงินส่วนนั้นโดยทั่วไปจะไม่เหลืออยู่ใน Pensionskasse เพื่อจ่ายเป็นบำนาญผู้รอดชีวิต แต่อาจกลายเป็นทรัพย์สินในกองมรดกแทน

การรับเงินก้อนจาก Pensionskasse ของผู้สมรส โดยทั่วไปต้องได้รับความยินยอมเป็นลายลักษณ์อักษรจากคู่สมรส

ก่อนลงชื่อจึงควรตรวจให้ชัดว่าการถอนเงินก้อนจะกระทบสิทธิในอนาคตอย่างไรค่ะ

1. เงินจากประกันชีวิต

ผู้ที่จะได้รับเงินประกันชีวิต พิจารณาจากข้อกำหนดผู้รับผลประโยชน์ในกรมธรรม์ รวมถึงกฎหมายที่ใช้กับกรมธรรม์นั้น

จึงไม่ควรดูเฉพาะพินัยกรรมค่ะ

สิ่งที่ต้องหาให้เจอคือ

• มีกรมธรรม์อะไรบ้าง
• ทำไว้กับบริษัทใด
• ใครถูกระบุเป็นผู้รับผลประโยชน์
• เงินประกันรวมอยู่ในกองมรดกหรือจ่ายตรงแก่ผู้รับผลประโยชน์
• ต้องแจ้งเคลมภายในระยะเวลาใด
• ต้องส่งใบมรณบัตรหรือเอกสารใดเพิ่มเติม

หากไม่พบเอกสาร ควรตรวจรายการหักบัญชีธนาคาร อีเมล และเอกสารภาษีของผู้เสียชีวิต เพราะอาจช่วยระบุบริษัทประกันได้

1. ทรัพย์สินจากกองมรดก

ก่อนแบ่งมรดก ต้องแยกทรัพย์สินตามกฎหมายเกี่ยวกับทรัพย์สินระหว่างคู่สมรสก่อน

พูดง่าย ๆ คือ ต้องดูก่อนว่าส่วนใดเป็นทรัพย์สินของภรรยาที่มีอยู่แล้ว และส่วนใดจึงจะเข้าสู่กองมรดกของสามี

จากนั้นจึงแบ่งกองมรดกตาม

• กฎหมายมรดก
• พินัยกรรม
• สัญญามรดก
• และรายชื่อทายาทที่ยังมีชีวิตอยู่

คำว่า “ไม่มีลูก” ไม่ได้แปลว่าคู่สมรสจะได้รับมรดกทั้งหมดโดยอัตโนมัติ

หากไม่มีลูก แต่บิดา มารดา หรือทายาทในสายของบิดามารดาผู้เสียชีวิตยังอยู่ คู่สมรสอาจต้องแบ่งมรดกกับทายาทกลุ่มนั้นตามกฎหมาย หากไม่มีพินัยกรรมหรือข้อตกลงอื่นที่มีผล

จึงต้องมีเอกสารเกี่ยวกับทายาทและกองมรดกให้ครบ เช่น

• ใบมรณบัตร
• Erbschein หรือหนังสือรับรองทายาท
• พินัยกรรมหรือสัญญามรดก
• เอกสารแบ่งทรัพย์สินระหว่างคู่สมรส
• เอกสารแบ่งมรดก
• รายการทรัพย์สินและหนี้สินของผู้เสียชีวิต

อีกเรื่องที่มักสับสนคือ ภาษีเงินได้กับภาษีมรดกเป็นคนละเรื่องกัน

ในสวิตเซอร์แลนด์ ภาษีมรดกอยู่ภายใต้กฎหมายระดับ Kanton และรายละเอียดขึ้นอยู่กับความสัมพันธ์ของผู้รับมรดก รวมถึง Kanton ที่มีอำนาจจัดเก็บภาษี

รายได้ที่เกิดจากทรัพย์มรดกหลังวันเสียชีวิตต้องแยกออกจากตัวมรดกด้วย

ตัวอย่างเช่น หากได้รับบัญชีเงินฝากเป็นมรดก

• เงินต้นที่ได้รับคือทรัพย์มรดก
• ดอกเบี้ยที่เกิดขึ้นภายหลังเป็นรายได้ของผู้รับมรดก

1. เงินจากการขายบ้าน

เงินที่ได้รับจากการขายบ้านไม่เท่ากับกำไรทั้งหมด

ก่อนสรุปว่าเงินส่วนใดเป็นของใคร ต้องแยกให้ครบว่า

• บ้านมีราคาเดิมเท่าไร
• กรรมสิทธิ์เดิมเป็นของใคร และถือคนละสัดส่วนเท่าไร
• ส่วนใดเป็นทรัพย์สินของคู่สมรสที่ยังมีชีวิตอยู่
• ส่วนใดอยู่ในกองมรดก
• มีหนี้จำนองที่ต้องชำระเท่าไร
• มีค่านายหน้า ค่าโอน และค่าใช้จ่ายในการขายเท่าไร
• ค่าปรับปรุงส่วนใดมีหลักฐานและนำมาหักได้
• มี Grundstückgewinnsteuer เท่าไร

Grundstückgewinnsteuer เป็นภาษีกำไรจากการขายอสังหาริมทรัพย์ ซึ่งรายละเอียดแตกต่างกันในแต่ละ Kanton

หน่วยงานที่ต้องสอบถามคือ Steueramt ของ Kanton หรือ Gemeinde ที่บ้านตั้งอยู่ ไม่ใช่ดูจาก Kanton ที่ผู้ขายย้ายไปอาศัยภายหลัง

การได้รับบ้านจากมรดกอาจยังไม่ทำให้ภาษีกำไรจากอสังหาริมทรัพย์ถูกเรียกเก็บทันทีในบางกรณี แต่เมื่อขายบ้าน ภาษีที่เคยเลื่อนไว้อาจถูกนำมาคำนวณด้วย

จึงไม่ควรคำนวณกำไรจากราคาประเมินในวันที่ได้รับมรดกเพียงตัวเลขเดียวค่ะ

สิ่งที่ต้องทำก่อนโอนเงินเข้าไทย

จัดเอกสารแยกตามที่มาของเงิน

• แฟ้ม AHV — คำตัดสินจากหน่วยงาน จำนวนเงิน และวันที่ได้รับ
• แฟ้ม Pensionskasse — Reglement และเอกสารการจ่ายเงิน
• แฟ้มประกันชีวิต — กรมธรรม์ ผู้รับผลประโยชน์ และเอกสารเคลม
• แฟ้มมรดก — เอกสารทายาท พินัยกรรม การแบ่งมรดก และภาษี
• แฟ้มบ้าน — สัญญาซื้อขาย ราคาเดิม หนี้จำนอง ค่าใช้จ่าย และภาษี
• แฟ้มเงินออมเดิมของคุณเอง

ไม่จำเป็นต้องโอนเงินแต่ละประเภทเข้าไทยคนละวันหรือคนละรายการเสมอไป

สิ่งที่สำคัญกว่าคือ ต้องมีหลักฐานเชื่อมโยงได้ว่าเงินแต่ละส่วนมาจากที่ใด จำนวนเท่าไร และมีสถานะทางกฎหมายหรือภาษีอย่างไร

หากจะโอนรวม ควรทำตารางสรุปยอดและเก็บเอกสารประกอบของเงินแต่ละส่วนไว้ให้ครบ

เพราะหากกรมสรรพากรไทยหรือธนาคารถามที่มาของเงิน คุณต้องอธิบายได้ว่าเงินส่วนใดคือ

• บำนาญ
• เงินจาก Pensionskasse
• ประกันชีวิต
• มรดก
• หรือเงินจากการขายทรัพย์สิน

การเรียกรวมทั้งหมดว่า “มรดก” อาจทำให้การอธิบายภาษีผิดประเภทค่ะ

ความเห็นของฉัน

ในช่วงเวลานี้ เรื่องเอกสารอาจเป็นสิ่งสุดท้ายที่คุณอยากจัดการ

แต่มีสองเรื่องที่ไม่ควรปล่อยไว้นาน คือ

• การแจ้งเคลมประกันและผลประโยชน์จากกองทุน
• การแจ้งการเสียชีวิตและยื่นคำขอต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

ส่วนการโอนเงินกลับไทยไม่จำเป็นต้องรีบทำพร้อมกันทั้งหมด

ควรรอจนกว่าจะแยกสิทธิ เจ้าของเงิน ภาษี และเอกสารของแต่ละก้อนได้ชัดเจน รวมถึงตรวจสถานะผู้มีถิ่นที่อยู่ทางภาษีของไทยในปีที่จะโอน

เงินยังอยู่ในบัญชีสวิตเซอร์แลนด์ได้ แต่ต้องตรวจค่าธรรมเนียม เงื่อนไขของธนาคารหลังย้ายประเทศ และกำหนดเวลาของกองมรดกหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องด้วย

ตอนต่อไป EP.12 — ได้รับเงินแม่ม่ายแล้ว เมื่อเกษียณยังได้ AHV ของตัวเองหรือไม่

แหล่งข้อมูลทางการ

• AHV/IV — บำนาญผู้รอดชีวิต
• SAK — หน่วยงาน AHV สำหรับผู้พำนักในต่างประเทศ
• สำนักงานประกันสังคมแห่งสหพันธรัฐ
• ข้อมูลทางการเกี่ยวกับมรดกในสวิตเซอร์แลนด์
• Steueramt ของ Kanton และ Gemeinde ที่อสังหาริมทรัพย์ตั้งอยู่
• Fedlex — กฎหมายสวิตเซอร์แลนด์ฉบับปัจจุบัน

คำศัพท์สำคัญในบทนี้

AHV — Alters- und Hinterlassenenversicherung — ประกันชราภาพและผู้รอดชีวิตของรัฐ

Witwenrente — บำนาญแม่ม่าย

Pensionskasse — กองทุนบำเหน็จบำนาญจากการทำงาน หรือ 2. Säule

Reglement — ข้อบังคับของกองทุน

Erbschein — หนังสือรับรองทายาท

Grundstückgewinnsteuer — ภาษีกำไรจากการขายอสังหาริมทรัพย์

Steueramt — สำนักงานภาษี

Kanton — รัฐของสวิตเซอร์แลนด์ มี 26 แห่ง และมีกฎหมายภาษีแตกต่างกัน

Gemeinde — เทศบาลหรือหน่วยปกครองท้องถิ่น

Ausgleichskasse — สำนักงานกองทุนเงินชดเชย AHV

SAK — Schweizerische Ausgleichskasse — สำนักงาน AHV สำหรับผู้พำนักในต่างประเทศ

คำศัพท์ทั้งหมด ภาษา Deutsch / Français / Italiano / ไทย

ดูได้ที่หน้าพจนานุกรมของเว็บไซต์

เนื้อหาเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล

กฎหมาย อัตรา แบบฟอร์ม และแนวปฏิบัติอาจเปลี่ยนแปลง
โปรดตรวจข้อมูลกับหน่วยงานหรือสถาบันที่รับผิดชอบก่อนดำเนินการจริง