ตอนนี้เป็นตอนที่คำตอบขึ้นอยู่กับหนังสือเดินทางของคุณ มากกว่าตัวเลขในบัญชีใด ๆ
และเป็นตอนที่ไม่ควรวางแผนด้วยสมมติฐานว่า
“ทุกคนที่เคยจ่าย AHV จะเลือกรับรายเดือนหรือขอคืนเป็นเงินก้อนได้เหมือนกัน”
เพราะกฎหมายไม่ได้เปิดสองทางเลือกให้ทุกคนค่ะ
ข้อเท็จจริงพื้นฐานที่ต้องรู้ก่อน
ประเทศไทยกับสวิตเซอร์แลนด์ไม่มีข้อตกลงประกันสังคมระหว่างกัน
ประโยคเดียวนี้ทำให้สิทธิของคนที่ย้ายไปประเทศไทยแตกต่างจากคนที่ย้ายไปบางประเทศซึ่งมีข้อตกลงกับสวิตเซอร์แลนด์
สำหรับผู้ถือสัญชาติของประเทศที่ไม่มีข้อตกลง จึงอาจมีช่องทางขอคืนเงินสมทบ AHV หรือ Beitragsrückvergütung
แต่ต้องผ่านเงื่อนไขตามกฎหมาย ไม่ใช่เพียงย้ายออกแล้วขอคืนได้ทันทีทุกคน
เส้นทางที่ 1 — ถือสัญชาติไทยเพียงสัญชาติเดียว
หากถือสัญชาติไทยเพียงสัญชาติเดียวและย้ายออกจากสวิตเซอร์แลนด์ไปอยู่ประเทศไทยอย่างถาวร คุณอาจเข้าเงื่อนไขขอคืนเงินสมทบ AHV
โดยทั่วไปต้องตรวจอย่างน้อยว่า
- เป็นพลเมืองของประเทศที่ไม่มีข้อตกลงประกันสังคมกับสวิตเซอร์แลนด์
- ออกจากสวิตเซอร์แลนด์อย่างถาวร
- เคยจ่ายเงินสมทบตามระยะเวลาขั้นต่ำที่กฎหมายกำหนด
- ไม่มีสิทธิรับบำนาญ AHV ของสวิตเซอร์แลนด์ตามเส้นทางอื่น
- เงื่อนไขของคู่สมรสและบุตรเป็นไปตามที่กฎหมายกำหนด
แต่มี 4 เรื่องที่ต้องเข้าใจให้ชัด
1ไม่ใช่การนำบำนาญมาจ่ายล่วงหน้า
การคืนเงินสมทบมีสูตรคำนวณเฉพาะ ไม่ใช่การนำบำนาญรายเดือนในอนาคตทั้งหมดมารวมจ่ายเป็นเงินก้อน
จำนวนที่ได้รับคืนจึงอาจต่างจากยอดที่คุณคิดว่าเคยจ่ายเข้าไป หรือจากมูลค่าบำนาญที่คาดว่าจะได้รับตลอดชีวิต
2สิทธิที่เกี่ยวข้องกับช่วงเงินสมทบนั้นสิ้นสุดลง
เมื่อได้รับเงินคืนแล้ว สิทธิจากช่วงเงินสมทบที่ถูกคืนจะสิ้นสุดลง
ไม่ได้กระทบเฉพาะบำนาญชราภาพของคุณ แต่อาจรวมถึงสิทธิของผู้รอดชีวิตที่ผูกกับประวัติเงินสมทบดังกล่าวด้วย
จุดนี้ต้องพิจารณาก่อนเซ็นคำขอ ไม่ใช่หลังได้รับเงินแล้วค่ะ
3ไม่ใช่ทางเลือกเสรี
คุณไม่ได้เลือกได้ตามใจว่าจะรับ “เงินก้อน” หรือ “บำนาญรายเดือนในประเทศไทย”
คำตอบขึ้นอยู่กับสัญชาติ ประเทศที่พำนัก และเงื่อนไขตามกฎหมาย
4สถานการณ์ครอบครัวมีผล
การพิจารณาไม่ได้ดูเฉพาะตัวผู้ขอ แต่เงื่อนไขของคู่สมรสและบุตรอาจมีผลด้วย
รายละเอียดจะอธิบายใน EP.9
เส้นทางที่ 2 — ถือสัญชาติสวิสหรือมีสัญชาติอื่นที่รักษาสิทธิรายเดือนไว้
ผู้ถือสัญชาติสวิส รวมถึงผู้ที่มีสัญชาติสวิสร่วมกับสัญชาติไทย โดยหลักไม่อยู่ในเส้นทางขอคืนเงินสมทบแบบเดียวกับผู้ถือสัญชาติไทยเพียงสัญชาติเดียว
แต่ยังรักษาสิทธิขอรับบำนาญ AHV เมื่อถึงวัยอ้างอิง และโดยทั่วไปสามารถรับเงินขณะพำนักอยู่ในประเทศไทยได้
ผู้ถือสัญชาติ EU/EFTA หรือสัญชาติของประเทศที่มีข้อตกลงประกันสังคมกับสวิตเซอร์แลนด์ ต้องตรวจสิทธิตามกฎที่ใช้กับสัญชาตินั้นแยกต่างหาก
ข้อดีของการรักษาสิทธิรับบำนาญ ได้แก่
- เป็นรายได้ตามสิทธิไปตลอดชีวิต
- จำนวนเงินอาจได้รับการปรับตามกฎหมายเป็นระยะ
- สวิตเซอร์แลนด์โอนบำนาญ AHV ไปยังผู้มีสิทธิในต่างประเทศได้
- โดยทั่วไปไม่มี Quellensteuer ของสวิตเซอร์แลนด์หักจากบำนาญ AHV แบบเดียวกับเงินก้อนจาก Pensionskasse
- ตั้งแต่ปี 2026 มีเงิน AHV งวดที่ 13 สำหรับผู้มีสิทธิรับบำนาญชราภาพ โดยจ่ายเพิ่มเติมในเดือนธันวาคม
ข้อควรระวัง
- ต้องยื่นคำขอรับบำนาญ ไม่ได้เริ่มจ่ายให้อัตโนมัติ
- อาจต้องส่ง Lebensbescheinigung หรือหนังสือรับรองการมีชีวิตอยู่ตามที่หน่วยงานกำหนด
- หากไม่ส่งเอกสารตามกำหนด การจ่ายเงินอาจถูกระงับ
- ประเทศไทยยังอาจพิจารณาบำนาญตามกฎหมายภาษีไทยเมื่อมีการนำเงินเข้าประเทศ
freiwillige AHV/IV — ใครสมัครได้จริง
การประกัน AHV/IV ภาคสมัครใจไม่ได้เปิดให้ทุกคนที่เคยจ่าย AHV
โดยหลัก ผู้สมัครต้อง
- ถือสัญชาติสวิส หรือสัญชาติ EU/EFTA
- ย้ายไปอยู่นอก EU/EFTA เช่น ประเทศไทย
- อยู่ในระบบ AHV/IV ภาคบังคับต่อเนื่องอย่างน้อย 5 ปีก่อนออกจากระบบ
- ยื่นสมัครภายใน 1 ปีนับจากวันที่ออกจากระบบภาคบังคับ
ดังนั้น ผู้ถือสัญชาติไทยเพียงสัญชาติเดียว โดยหลักไม่เข้าเกณฑ์ freiwillige AHV/IV ตามเส้นทางนี้
จุดที่พลาดบ่อยที่สุดคือกำหนดเวลา 1 ปี
บางคนคิดว่าค่อยตัดสินใจภายหลังได้ แต่เมื่อพ้นกำหนดแล้ว อาจสมัครย้อนหลังไม่ได้
ก่อนตัดสินใจควรให้ SAK ยืนยันเป็นลายลักษณ์อักษรตามสัญชาติ ประวัติการประกัน และประเทศที่คุณจะไปพำนักค่ะ
ถ้ากลับไทยตอนอายุ 58
สถานการณ์นี้พบได้บ่อย และมีช่วงว่างที่ต้องวางแผน
AHV ยังไม่เริ่มจ่ายทันทีเมื่อคุณออกจากสวิตเซอร์แลนด์ คุณจึงต้องมีเงินสำหรับช่วงรอก่อนถึงอายุที่สามารถเริ่มรับได้
สิ่งที่ต้องคำนวณ ได้แก่
- ต้องรอกี่ปี
- ต้องใช้เงินปีละเท่าไร
- หากรับ AHV ก่อนวัยอ้างอิง บำนาญจะลดลงถาวรเท่าไร
- Pensionskasse และ Säule 3a เริ่มถอนได้เมื่อไร
- มีรายได้หรือเงินสำรองก้อนใดใช้ระหว่างช่วงรอ
อายุที่เริ่มรับ AHV ก่อนวัยอ้างอิงไม่ได้เหมือนกันทุกคน เพราะผู้หญิงรุ่นเปลี่ยนผ่านตาม AHV 21 มีกฎเฉพาะตามปีเกิด
จึงต้องตรวจปีเกิดและวันที่เริ่มรับกับ Ausgleichskasse หรือ SAK โดยตรง
การรับ AHV ก่อนวัยคือการยอมให้บำนาญลดลงตลอดชีวิต ไม่ใช่การยืมเงินมาใช้ก่อนแล้วจำนวนจะกลับมาเต็มภายหลัง
สิ่งที่ต้องทำก่อนนำ AHV เข้าแผน
- ขอ IK-Auszug จาก Ausgleichskasse
เอกสารนี้แสดงปีและรายได้ที่บันทึกอยู่ในบัญชี AHV รวมถึงช่วยให้ตรวจพบช่วงที่อาจขาดหาย
- ตรวจ Beitragslücken หรือช่องว่างเงินสมทบ
ปีที่ขาดอาจทำให้บำนาญลดลง และการจ่ายย้อนหลังทำได้เฉพาะบางกรณีภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด
- ขอประมาณการบำนาญ
ตัวเลขจากการประมาณการช่วยให้เห็นภาพได้ดีกว่าการเดาจากจำนวนปีที่ทำงานเพียงอย่างเดียว
- ขอคำตอบจาก SAK หรือ Ausgleichskasse เป็นลายลักษณ์อักษร
ระบุคำถามให้ชัดว่า
- จากสัญชาติทั้งหมดที่ถือ คุณอยู่ในเส้นทางใด
- หากขอคืนเงินสมทบ จะได้รับประมาณเท่าไร
- เมื่อรับเงินคืนแล้ว สิทธิใดจะสิ้นสุดลง
- หากมีสิทธิรับบำนาญ จะเริ่มรับได้เมื่อไรและประมาณเดือนละเท่าไร
- เข้าเกณฑ์ freiwillige AHV/IV หรือไม่
- ต้องยื่นสมัครหรือยื่นขอรับเงินภายในกำหนดใด
ความเห็นของฉัน
หากคุณกำลังพิจารณาขอสัญชาติสวิส และยังไม่รีบย้ายกลับประเทศไทย เรื่อง AHV ควรอยู่ในสมการด้วย
ไม่ใช่เพราะควรขอสัญชาติเพื่อ AHV เพียงอย่างเดียว
แต่เพราะสัญชาติอาจเปลี่ยนเส้นทางจากเงินคืนครั้งเดียว เป็นสิทธิรับรายได้ตลอดชีวิต รวมถึงเงิน AHV งวดที่ 13 ตามกฎหมายปัจจุบัน
หากมีเวลารับบำนาญอีกหลายสิบปี ความแตกต่างอาจมีมูลค่าสูง
จึงควรนำตัวเลขทั้งสองเส้นทางมาเปรียบเทียบก่อนตัดสินใจ ไม่ใช่ดูเพียงว่าเงินก้อนใดได้รับเร็วกว่า
ตอนต่อไป
EP.9 — ย้ายกลับไทยได้ แต่ AHV อาจยังตามกลับไปไม่ได้
แหล่งข้อมูลทางการ
- AHV/IV
- Zentrale Ausgleichsstelle — ZAS/SAK
- Bundesamt für Sozialversicherungen
- Fedlex
คำศัพท์สำคัญในบทนี้
เนื้อหาเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล
กฎหมาย อัตรา แบบฟอร์ม และแนวปฏิบัติอาจเปลี่ยนแปลง โปรดตรวจข้อมูลกับหน่วยงานหรือสถาบันที่รับผิดชอบก่อนดำเนินการจริง