ระบบบำนาญสวิตเซอร์แลนด์ 3 เสา

หลายคนเริ่มสนใจเรื่องนี้จากคำถามง่าย ๆ ว่า “ตอนเกษียณฉันจะมีเงินเท่าไร” แต่คำตอบไม่ได้อยู่ในกระดาษแผ่นเดียว เพราะระบบสวิตเซอร์แลนด์กระจายหน้าที่ของรายได้หลังเกษียณออกเป็นสามเสา แต่ละเสามีกฎหมาย วิธีสะสม และเงื่อนไขการรับเงินของตัวเอง

ภาพที่เข้าใจง่ายที่สุดคือบ้านหนึ่งหลัง เสาที่ 1 เป็นฐานที่ช่วยไม่ให้ชีวิตหลังเกษียณขาดรายได้สำหรับความจำเป็น เสาที่ 2 ช่วยพยุงมาตรฐานชีวิตจากช่วงที่เรายังทำงาน ส่วนเสาที่ 3 เป็นส่วนที่เราเตรียมเพิ่มเองเพื่อเติมช่องว่างหรือสร้างทางเลือกมากขึ้น บ้านจึงไม่ได้มั่นคงเพราะเสาใดเสาหนึ่งสูงที่สุด แต่เพราะเรารู้ว่าสามเสาของตัวเองแข็งแรงแค่ไหนและทำหน้าที่อะไร

เสาที่ 1 — AHV เป็นระบบพื้นฐานของรัฐ

AHV หรือ AVS เป็นเสาที่ 1 ของระบบบำนาญสวิตเซอร์แลนด์ มีหน้าที่ช่วยครอบคลุมความจำเป็นพื้นฐานในวัยชราและคุ้มครองผู้รอดชีวิต โดยทั่วไปผู้ที่อาศัยหรือทำงานในสวิตเซอร์แลนด์อยู่ภายใต้ระบบนี้ ไม่ว่าจะถือสัญชาติใด

วิธีการเงินของ AHV เรียกว่า Umlageverfahren หมายความว่าเงินสมทบที่ระบบได้รับในปัจจุบันถูกนำไปใช้จ่ายสิทธิประโยชน์ในปัจจุบัน จึงไม่ใช่บัญชีลงทุนส่วนตัวที่แยกเงินของเราไว้เป็นก้อนเหมือนบัญชีธนาคาร จำนวนบำนาญของแต่ละคนต้องดูทั้งระยะเวลาสมทบ ฐานรายได้ที่ใช้คำนวณ และเครดิตที่เกี่ยวข้องตามกฎ

สำหรับคนที่ย้ายมาสวิตเซอร์แลนด์เมื่อโตแล้ว หยุดงาน เลี้ยงลูก ทำงานพาร์ตไทม์ หรือมีช่วงที่ไม่ได้ส่งเงินสมทบ สิ่งสำคัญคืออย่าเดาจากจำนวนปีที่อาศัยอยู่ ต้องขอ IK-Auszug เพื่อตรวจประวัติรายได้และช่วงเวลาสมทบจริง เพราะช่องว่างการสมทบอาจทำให้บำนาญลดลงตลอดช่วงที่ได้รับสิทธิ

เสาที่ 2 — Pensionskasse คือเงินเกษียณจากการทำงาน

Pensionskasse หรือระบบบำนาญอาชีพเป็นเสาที่ 2 ทำหน้าที่เสริมเสาที่ 1 เพื่อให้ผู้เกษียณสามารถรักษามาตรฐานชีวิตเดิมได้ในระดับหนึ่ง ผู้ที่เป็นลูกจ้างและเข้าเงื่อนไขตามกฎหมายจะมีเงินสมทบจากลูกจ้างและนายจ้าง แต่นายจ้างหรือกองทุนอาจให้ความคุ้มครองมากกว่าขั้นต่ำตามกฎหมายได้ จึงไม่ควรสรุปว่าทุก Pensionskasse เหมือนกัน

เสาที่ 2 ใช้หลัก Kapitaldeckungsverfahren หรือระบบสะสมทุน เงินถูกสะสมและลงทุนเพื่อรองรับสิทธิประโยชน์ในอนาคต ลักษณะนี้ต่างจาก AHV อย่างชัดเจน เพราะยอดใน Pensionskassenausweis เชื่อมโยงกับประวัติการทำงาน เงินเดือน แผนของกองทุน และช่วงเวลาที่อยู่ในระบบ

คนทำงานพาร์ตไทม์ มีนายจ้างหลายแห่ง เปลี่ยนงานบ่อย หรือหยุดงานเป็นช่วง ๆ อาจสะสมเสาที่ 2 ได้น้อยกว่าที่คาด การเห็นชื่อ “Pensionskasse” บนสลิปเงินเดือนไม่ได้แปลว่าเงินหลังเกษียณจะเพียงพอ ต้องเปิดใบรับรองประจำปีและดูยอดสะสม ผลประโยชน์ที่ประมาณการไว้ ความคุ้มครองความพิการหรือการเสียชีวิต และกฎการรับเงินของกองทุนตัวเอง

เสาที่ 3 — การออมส่วนตัวเพื่อเติมช่องว่าง

เสาที่ 3 เป็นการเตรียมเงินส่วนตัวโดยสมัครใจ แบ่งเป็น 3a ซึ่งมีข้อได้เปรียบทางภาษีแต่มีเงื่อนไขการถอน และ 3b ซึ่งยืดหยุ่นกว่าและอาจอยู่ในรูปเงินสด บัญชีออมทรัพย์ ประกันชีวิต หรือการลงทุนทั่วไป

Säule 3a ไม่ได้มีไว้แทน AHV หรือ Pensionskasse แต่ใช้เติมส่วนที่สองเสาแรกอาจไม่ครอบคลุม การฝากเงิน ลดหย่อนภาษี การลงทุน และการถอนต้องดูตามกฎที่ใช้ในปีนั้น รวมถึงสถานการณ์การทำงานและถิ่นที่อยู่ของผู้ฝาก เงินใน 3a จึงไม่ใช่เงินออมธรรมดาที่ถอนเมื่อใดก็ได้

เหตุใดมียอดรวมแล้วจึงยังตอบไม่ได้ว่าจะเกษียณได้หรือไม่

สมมติว่าเราทราบยอด Pensionskasse และ 3a แล้ว แต่ยังไม่รู้ประมาณการ AHV ไม่รู้ว่าจะรับ Pensionskasse เป็นเงินก้อนหรือรายเดือน และยังไม่รู้ว่าจะใช้ชีวิตที่สวิตเซอร์แลนด์หรือประเทศไทย ยอดรวมเพียงตัวเลขเดียวก็ยังบอกไม่ได้ว่ารายได้หลังเกษียณเพียงพอหรือไม่

สิ่งที่ต้องแยกให้ได้ก่อนคือ รายได้ประจำกับเงินก้อน ระยะเวลาที่เริ่มรับได้ ภาษี ค่าใช้จ่ายในประเทศที่เราจะอยู่ และความเสี่ยงที่เงินต้องรองรับไปอีกหลายสิบปี โดยเฉพาะคนที่วางแผนเกษียณก่อนอายุอ้างอิง ต้องระวังความเข้าใจผิดสำคัญว่า หยุดทำงาน ไม่ได้หมายความว่าเงินทั้งสามเสาจะปลดล็อกพร้อมกัน