ได้รับเงินบำนาญแม่ม่ายอยู่แล้ว ถึงวัยเกษียณยังได้ AHV ของตัวเองไหม?

คำตอบสั้น ๆ: AHV ของตัวเองไม่ได้หายไป แต่เมื่อถึงวัยเกษียณ ระบบไม่ได้จ่ายบำนาญแม่ม่ายกับบำนาญชราภาพของตัวเองเต็มสองก้อนพร้อมกัน โดยหลัก AHV จะเปรียบเทียบสิทธิทั้งสองและจ่ายสิทธิที่สูงกว่า

1. AHV ของตัวเองยังถูกนำมาคำนวณ

การได้รับบำนาญแม่ม่ายไม่ได้ลบประวัติ AHV ของผู้รับ เมื่อถึงอายุอ้างอิง บำนาญชราภาพของตนเองจะถูกคำนวณจากประวัติประกันและรายได้ที่เกี่ยวข้อง เช่น ระยะเวลาสมทบ รายได้ที่บันทึกในบัญชี AHV การแบ่งรายได้ช่วงสมรส (Splitting) และเครดิตเลี้ยงดูบุตรหรือดูแลบุคคล หากมี

2. ไม่ได้บวกเงินสองก้อนเต็มเข้าด้วยกัน

หากบุคคลหนึ่งมีสิทธิทั้งบำนาญผู้รอดชีวิตและบำนาญชราภาพพร้อมกัน AHV จะไม่จ่ายทั้งสองก้อนเต็มพร้อมกัน แต่จะเปรียบเทียบและจ่ายเพียงบำนาญที่สูงกว่า

3. บำนาญชราภาพของผู้เป็นม่ายมีเงินเพิ่ม 20%

ในการเปรียบเทียบ AHV จะใช้บำนาญชราภาพที่เพิ่ม Verwitwetenzuschlag 20% สำหรับผู้เป็นม่ายก่อนนำไปเทียบกับบำนาญผู้รอดชีวิต อย่างไรก็ตาม จำนวนหลังเพิ่มแล้วต้องไม่เกินเพดานบำนาญชราภาพสูงสุดตามสเกลที่ใช้กับบุคคลนั้น

ตัวอย่างเชิงหลักการ: ถ้าบำนาญชราภาพพื้นฐาน CHF 1,500 เงินเพิ่ม 20% คือ CHF 300 ทำให้เป็น CHF 1,800 ก่อนนำไปเปรียบเทียบกับบำนาญแม่ม่าย หากบำนาญแม่ม่ายเดิม CHF 1,700 สิทธิชราภาพ CHF 1,800 จะสูงกว่า

สำหรับสเกล 44 ในปี 2026 บำนาญชราภาพ AHV สูงสุดอยู่ที่ CHF 2,520 ต่อเดือน ดังนั้นเงินเพิ่ม 20% ไม่สามารถดันยอดที่จ่ายเกินเพดานนี้ได้

4. รายได้ช่วงสมรสอาจถูกแบ่งในการคำนวณ

เมื่อผู้เป็นม่ายมีสิทธิรับบำนาญชราภาพ AHV ระบบ Splitting จะเข้ามาเกี่ยวข้อง โดยรายได้ของคู่สมรสในปีปฏิทินที่ทั้งสองฝ่ายอยู่ในระบบประกันจะถูกแบ่งคนละครึ่งตามกฎ AHV รายได้ที่ถูกแบ่งนี้เป็นฐานคำนวณ ไม่ใช่เงินสดที่โอนให้กัน

ตัวอย่าง: หากในปีหนึ่งสามีมีรายได้ AHV CHF 80,000 และภรรยาไม่มีรายได้ หลัง Splitting รายได้ที่ใช้คำนวณสำหรับปีนั้นอาจถูกบันทึกเป็น CHF 40,000 ต่อฝ่ายตามเงื่อนไขของระบบ

5. ไม่มีลูกก็ยังอาจมี AHV ของตัวเอง

การไม่มีบุตรหมายความว่าไม่มีเครดิตเลี้ยงดูบุตรเข้ามาเพิ่มฐานรายได้ แต่ยังต้องดูปีประกันของตนเอง การคุ้มครองจากเงินสมทบของคู่สมรสในช่วงที่ไม่ได้ทำงาน รายได้ที่ถูก Splitting และเงินเพิ่มสำหรับสถานะแม่ม่าย 20% หากมีช่วงที่ไม่ได้รับความคุ้มครองตามกฎ อาจเกิดช่องว่างปีสมทบและทำให้บำนาญลดลงได้

6. ถ้าย้ายไปประเทศไทย ต้องแยก “บำนาญแม่ม่าย” ออกจาก “บำนาญชราภาพ”

จุดนี้สำคัญมากสำหรับคนไทย เพราะสิทธิส่งออกบำนาญไปต่างประเทศขึ้นกับสัญชาติ ประเทศปลายทาง และประเภทบำนาญ ผู้ถือสัญชาติของประเทศที่ไม่มีข้อตกลงประกันสังคมกับสวิตเซอร์แลนด์อาจไม่มีสิทธิรับบำนาญชราภาพ AHV รายเดือนเมื่อพำนักนอกสวิตเซอร์แลนด์ และอาจเข้าหลักเกณฑ์ขอคืนเงินสมทบแทน

อย่างไรก็ตาม บำนาญผู้รอดชีวิตมีข้อยกเว้นบางกรณี เช่น ผู้รับเป็นสัญชาติประเทศที่ไม่มีข้อตกลง แต่ผู้เสียชีวิตเป็นชาวสวิส หรือเป็นสัญชาติประเทศที่มีข้อตกลงกับสวิตเซอร์แลนด์ สิทธิผู้รอดชีวิตอาจยังจ่ายต่อในต่างประเทศได้ จึงต้องตรวจเป็นรายกรณีกับ Swiss Compensation Office (SAK/SCO)

7. เงิน AHV เดือนที่ 13 ดูจากประเภทบำนาญที่ได้รับ

ตั้งแต่ปี 2026 ผู้ที่มีสิทธิรับ บำนาญชราภาพ AHV ในเดือนธันวาคมจะได้รับเงินบำนาญชราภาพเดือนที่ 13 ตามกฎที่กำหนด แต่บำนาญผู้รอดชีวิต เช่น บำนาญแม่ม่าย ยังคงจ่าย 12 งวดต่อปี ดังนั้นเมื่อเข้าสู่วัยเกษียณ ต้องดูว่าสุดท้ายได้รับสิทธิประเภทใด ไม่ควรดูเพียงจำนวนเงินต่อเดือนอย่างเดียว

ก่อนถึงวัยเกษียณควรทำอะไร

1. ขอ IK-Auszug เพื่อตรวจประวัติรายได้และปีสมทบ
2. ตรวจว่ามี Beitragslücke หรือปีสมทบขาดหรือไม่
3. ตรวจการ Splitting รายได้ช่วงสมรส
4. ขอ Rentenvorausberechnung หรือประมาณการบำนาญล่วงหน้า
5. เปรียบเทียบบำนาญแม่ม่ายกับบำนาญชราภาพของตนเองที่รวมเงินเพิ่มสำหรับสถานะแม่ม่ายแล้ว
6. หากพำนักต่างประเทศ ติดต่อ Swiss Compensation Office ล่วงหน้าและใช้แบบคำขอที่ตรงกับสัญชาติ/ประเทศพำนักของตน
7. หากอยู่ไทย ตรวจผลทางภาษีของเงินที่รับหรือโอนเข้าประเทศไทยแยกต่างหาก

สรุป

AHV ของตัวเองไม่ได้หายไปเมื่อได้รับเงินแม่ม่าย แต่เมื่อถึงวัยเกษียณ ระบบจะไม่เอาเงินแม่ม่ายกับบำนาญชราภาพมาบวกกันเต็มสองก้อน โดย AHV จะเปรียบเทียบสิทธิและจ่ายสิทธิที่สูงกว่า หลังนำเงินเพิ่มสำหรับสถานะแม่ม่าย 20% เข้าไปคำนวณในฝั่งบำนาญชราภาพแล้ว และหากย้ายไปประเทศไทย ต้องตรวจสิทธิส่งออกบำนาญแต่ละประเภทตามสัญชาติและสถานการณ์จริงอีกครั้ง

ข้อมูลอ้างอิงทางการ: AHV/IV Information Centre — OASI survivors’ pensions และ OASI old-age pensions; Swiss Compensation Office — right to payment of an OASI pension outside Switzerland. ข้อมูลกฎหมายและอัตราอาจเปลี่ยนได้ ควรตรวจเวอร์ชันล่าสุดก่อนยื่นคำขอจริง