90 วันก่อนย้ายกลับไทยถาวร ต้องทำอะไรก่อน–หลัง Abmeldung?

การย้ายกลับไทยถาวรไม่ใช่แค่ซื้อตั๋วเครื่องบิน เก็บกระเป๋า แล้วไปแจ้งย้ายออกจากสวิตเซอร์แลนด์ค่ะ

เพราะการทำ Abmeldung (การแจ้งย้ายออก) และวันที่ย้ายออกอาจเกี่ยวข้องกับหลายเรื่องพร้อมกัน ตั้งแต่สิทธิพำนัก ประกันสุขภาพ AHV ภาษี การถอนเงินเกษียณ บัญชีธนาคาร ไปจนถึงภาษีไทยเมื่อนำเงินจากต่างประเทศเข้ามา

สิ่งที่น่ากังวลจึงไม่ใช่แค่เตรียมตัวไม่ทัน แต่อาจเป็นการทำ Abmeldung เร็วเกินไป ทั้งที่ยังไม่รู้ว่าสิทธิใดจะสิ้นสุด และยังไม่มีเอกสารพร้อมสำหรับจัดการเรื่องที่เหลือจากประเทศไทยค่ะ

1. กลับถาวรหรือไปทดลองอยู่?

ถ้ากลับถาวร หมายถึงย้ายศูนย์กลางชีวิตออกจากสวิตเซอร์แลนด์ แจ้งย้ายออก และอาจทำให้ Permit เดิมสิ้นสุดลง

แต่ถ้าเพียงไปทดลองอยู่ประเทศไทย ต้องตรวจว่า

• จะไม่อยู่สวิตเซอร์แลนด์นานเท่าไร
• ยังมีบ้านและศูนย์กลางชีวิตอยู่ในสวิสจริงหรือไม่
• ประกันสุขภาพยังคุ้มครองหรือไม่
• มีหน้าที่เสียภาษีที่ใด
• Gemeinde และ Migrationsamt มองสถานะอย่างไร

การเดินทางกลับมาเยี่ยมสวิตเซอร์แลนด์ช่วงสั้น ๆ ไม่ได้ทำให้ระยะเวลาของ Permit เริ่มนับใหม่โดยอัตโนมัติ เพราะเจ้าหน้าที่อาจพิจารณาจากข้อเท็จจริงว่าเราได้ย้ายศูนย์กลางชีวิตออกไปแล้วหรือไม่

หากยังไม่แน่ใจว่าจะอยู่ประเทศไทยถาวรจริง อย่าเพิ่งทำ Abmeldung เพียงเพื่อให้ถอนเงินเกษียณได้เร็วขึ้นค่ะ

2. แยกสัญชาติออกจากใบพำนัก

ก่อนวางแผน ต้องรู้ว่าตนเองอยู่ในกลุ่มใด

• ถือสัญชาติไทย–สวิส
• ถือสัญชาติไทยและสัญชาติของประเทศ EU/EFTA
• ถือสัญชาติไทยเพียงสัญชาติเดียว และมี Permit B หรือ Permit C

สัญชาติมีผลต่อสิทธิ AHV และสิทธิกลับเข้าสวิตเซอร์แลนด์ ส่วน Permit C ไม่ใช่สัญชาติสวิส

หากต้องไปอยู่ต่างประเทศเป็นการชั่วคราว ผู้ถือ Permit C สามารถยื่นคำขอรักษาใบอนุญาตไว้ได้สูงสุด 4 ปีนับจากวันออกเดินทาง แต่ต้องยื่นต่อ Migrationsamt ก่อนอยู่ต่างประเทศครบ 6 เดือน และเป็นดุลพินิจของหน่วยงาน ไม่ใช่สิทธิที่ต้องอนุมัติทุกกรณี จึงควรขอคำตอบเป็นลายลักษณ์อักษรค่ะ

3. ตรวจ AHV ก่อนเลือกเส้นทาง

ก่อนย้ายควรขอ

• IK-Auszug หรือบัญชีรายบุคคล
• ประมาณการบำนาญชราภาพ
• รายการปีสมทบที่อาจขาดหาย
• ยอดค้างชำระ หากเคยทำงานอิสระ
• ประมาณการคืนเงินสมทบ หากสัญชาติเข้าเงื่อนไข

ผู้ถือสัญชาติไทยเพียงสัญชาติเดียวที่ย้ายออกจากสวิตเซอร์แลนด์ถาวร อาจเข้าเงื่อนไขขอคืนเงินสมทบ AHV เนื่องจากปัจจุบันไทยและสวิตเซอร์แลนด์ไม่มีข้อตกลงประกันสังคมระหว่างกัน

แต่การคืนเงินไม่เกิดขึ้นอัตโนมัติ ต้องตรวจสัญชาติทั้งหมด ระยะเวลาที่อยู่ในระบบ สถานะของสมาชิกครอบครัว และผลต่อสิทธิ AHV/IV รวมถึงสิทธิของผู้รอดชีวิต

ส่วนผู้ถือสัญชาติสวิสหรือสัญชาติ EU/EFTA ที่ย้ายไปพำนักนอก EU/EFTA อาจสมัคร AHV/IV ภาคสมัครใจได้ หากเข้าเงื่อนไข โดยทั่วไปต้องยื่นภายในหนึ่งปีหลังออกจากระบบภาคบังคับ

4. ค้นให้เจอว่าเงินของเราอยู่ที่ใดบ้าง

ก่อนทำ Abmeldung ควรทำรายการให้ครบ เช่น

• Pensionskasse ของนายจ้างปัจจุบันและงานเก่า
• Freizügigkeitskonto หรือ Freizügigkeitsstiftung
• Pillar 3a ทุกบัญชี
• ประกันชีวิต
• บัญชีธนาคารและบัญชีร่วม
• หุ้น กองทุน และสินทรัพย์ดิจิทัล

แต่ละบัญชีควรระบุยอดโดยประมาณ ผู้รับผลประโยชน์ เงื่อนไขการถอน เอกสารที่ต้องใช้ และบัญชีที่จะรับเงิน

หากไม่แน่ใจว่าเงินเสาหลักที่ 2 จากงานเก่าอยู่ที่ไหน สามารถยื่นขอให้หน่วยงานกลางของระบบเสาหลักที่ 2 ช่วยค้นหาได้

เงินไม่ได้หายไปเพียงเพราะหาไม่พบก่อนย้าย แต่การตามเรื่องจากประเทศไทยอาจใช้เวลาและเอกสารมากขึ้นค่ะ

5. เปรียบเทียบภาษีก่อนกำหนดวันถอน

การถอน 2. Säule, Freizügigkeit และ Pillar 3a อาจมีภาษีเงินก้อนในสวิตเซอร์แลนด์ และต้องตรวจภาษีไทยแยกอีกชั้นหนึ่ง

ก่อนเลือกวันรับเงิน ควรตอบให้ได้ว่า

• วันที่เงินจ่ายออกมา ยังมีถิ่นที่อยู่ในสวิตเซอร์แลนด์หรือไม่
• หากถอนหลัง Abmeldung สถาบันผู้จ่ายตั้งอยู่ใน Kanton ใด
• Quellensteuer จะถูกหักประมาณเท่าไร
• เงินมาจากงานภาคเอกชน ภาครัฐ หรือเป็น Pillar 3a
• มีสิทธิขอคืนภาษีตาม DTA หรือไม่
• ถอนหลายบัญชีในปีเดียวกันหรือไม่

หากถอนหลัง Abmeldung อัตรา Quellensteuer จะพิจารณาตามที่ตั้งของสถาบันผู้จ่าย ไม่ใช่ Kanton ที่เราเคยอาศัย

แต่คำว่า “Kanton ภาษีต่ำ” ยังไม่ใช่คำตอบสุดท้าย เพราะสิทธิขอคืนของ 2. Säule ภาคเอกชน เงินภาครัฐ และ Pillar 3a ไม่เหมือนกัน และยังต้องดูผลทางภาษีในประเทศไทยด้วยค่ะ

6. จัดประกันสุขภาพในไทยก่อนความคุ้มครองสวิสสิ้นสุด

การรอให้กลับถึงประเทศไทยแล้วจึงเริ่มหาประกันมีความเสี่ยง เพราะหากมีโรคประจำตัว บริษัทอาจไม่รับประกัน ยกเว้นโรคเดิม เพิ่มเบี้ย หรือกำหนดระยะเวลารอคอย

ควรตรวจ

• วันที่ประกันสุขภาพสวิสสิ้นสุดจริง
• Franchise และ Selbstbehalt ที่อาจเรียกเก็บภายหลัง
• ประกันอุบัติเหตุหลังออกจากงาน
• ความจำเป็นของ Abredeversicherung
• ประกันช่วงเดินทาง
• ประกันสุขภาพและสิทธิรักษาพยาบาลในไทย

สำหรับลูกจ้าง ประกันอุบัติเหตุนอกเวลางานไม่ได้สิ้นสุดพร้อมวันทำงานวันสุดท้ายทุกกรณี และอาจขยายความคุ้มครองได้ตามเงื่อนไข จึงควรถามนายจ้างหรือบริษัทประกันให้ชัดค่ะ

7. ยกเลิกสัญญาตามระยะเวลาของแต่ละฉบับ

ทำรายการสัญญา เช่น

• บ้านเช่าและที่จอดรถ
• ไฟฟ้า อินเทอร์เน็ต และโทรศัพท์
• ประกันบ้าน ประกันรถ และประกันความรับผิด
• สมาชิกฟิตเนสและบัตรโดยสาร
• สินเชื่อและสัญญาเช่าซื้อ
• บริการออนไลน์และค่าสมาชิกต่าง ๆ

ตรวจ Kündigungsfrist (ระยะบอกเลิก) เพราะ Abmeldung ไม่ได้ทำให้ทุกสัญญาสิ้นสุดโดยอัตโนมัติ

สำหรับบ้านเช่า ควรเตรียมหนังสือบอกเลิก นัดส่งมอบบ้าน ซ่อมแซมตามความรับผิด คืนกุญแจ และเก็บ Übergabeprotokoll ไว้ค่ะ

8. ยืนยันช่องทางรับเงินกับธนาคารก่อนย้าย

ไม่ใช่ทุกธนาคารสวิสจะรับลูกค้าที่มีถิ่นพำนักในประเทศไทยภายใต้เงื่อนไขเดิม

ควรถามว่า

• เก็บบัญชีไว้ได้หรือไม่
• มีค่าธรรมเนียมลูกค้าต่างประเทศเท่าไร
• ต้องแจ้งที่อยู่และเลขประจำตัวผู้เสียภาษีไทยหรือไม่
• แอปและระบบยืนยันตัวตนใช้จากไทยได้หรือไม่
• จำเป็นต้องมีหมายเลขโทรศัพท์สวิสหรือไม่
• รับเงินจาก Pensionskasse และ Pillar 3a ได้หรือไม่

ไม่ควรปกปิดที่อยู่จริง และไม่ควรปิดบัญชีเร็วเกินไป เพราะยังมีเงินและใบเรียกเก็บจากสวิตเซอร์แลนด์ตามมาอีกหลายรายการ ตามที่จะกล่าวถึงในหัวข้อ 30–90 วันหลังกลับถึงไทยค่ะ

9. ดาวน์โหลดเอกสารย้อนหลังให้ครบ

ควรเก็บอย่างน้อย

• Statement ธนาคารย้อนหลัง
• ยอดเงิน ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2023
• รายการเดินบัญชีตั้งแต่ปี 2024 เป็นต้นมา
• Lohnausweis และเอกสารภาษีสวิส
• IK-Auszug
• เอกสาร Pensionskasse, Freizügigkeit และ Pillar 3a
• หลักฐานซื้อขายหลักทรัพย์และต้นทุน
• เอกสารประกันสุขภาพ
• สัญญาเช่าและหลักฐานเงินประกันบ้าน
• เอกสารสมรส หย่า สูติบัตร และพินัยกรรม
• หลักฐานการโอนเงินระหว่างสวิตเซอร์แลนด์กับไทย

Statement วันที่ 31 ธันวาคม 2023 เป็นเพียงหลักฐานตั้งต้น หากหลังจากนั้นมีดอกเบี้ย เงินปันผล กำไร หรือรายได้ใหม่ ต้องเก็บรายการเคลื่อนไหวต่อเนื่องไว้ด้วยค่ะ

10. ทำแฟ้มฉุกเฉินให้คนอื่นเข้าถึงได้

แฟ้มฉุกเฉินควรมี

• สำเนาหนังสือเดินทางและเลข AHV
• รายชื่อบัญชี กองทุน และบริษัทประกัน
• รายชื่อผู้รับผลประโยชน์
• พินัยกรรมและหนังสือมอบอำนาจ
• Patientenverfügung และ Vorsorgeauftrag
• ผู้ติดต่อในไทยและสวิตเซอร์แลนด์
• ข้อมูลโรคประจำตัว ยา และแพทย์

ไม่ควรเขียนรหัสผ่านธนาคารไว้แบบเปิดเผย แต่ต้องมีระบบที่ทำให้ผู้มีอำนาจเข้าถึงข้อมูลสำคัญได้เมื่อจำเป็น

แฟ้มนี้ไม่ได้ทำไว้เพื่อตัวเราเองเท่านั้น แต่ทำไว้เผื่อวันที่เราอธิบายเองไม่ได้ค่ะ

เมื่อได้รับ Abmeldebestätigung ให้ตรวจ

• ชื่อและนามสกุล
• วันที่ย้ายออก
• ประเทศปลายทาง
• สมาชิกครอบครัวที่ย้ายออก
• จำนวนสำเนาที่ต้องใช้

Gemeinde ไม่ได้แจ้งทุกหน่วยงานแทนเรา ควรถามให้ชัดว่าหน่วยงานใดได้รับข้อมูลอัตโนมัติ และหน่วยงานใดต้องแจ้งเอง เช่น

• นายจ้างและ AHV-Ausgleichskasse
• Pensionskasse, Freizügigkeit และ Pillar 3a
• ธนาคารและบริษัทประกัน
• สำนักงานภาษีและ Migrationsamt
• เจ้าของบ้านและไปรษณีย์
• หน่วยงานที่จ่าย AHV, IV หรือเงินผู้รอดชีวิต

เก็บหลักฐานการแจ้งทุกครั้ง และจัดช่องทางรับจดหมายจากสวิตเซอร์แลนด์ไว้ด้วยค่ะ

ตรวจเป็นระยะว่าได้รับหรือจัดการเรื่องเหล่านี้แล้วหรือยัง

• เงินเดือนและค่าพักร้อนรอบสุดท้าย
• Arbeitszeugnis
• เงินประกันบ้าน
• ใบเรียกเก็บหรือเงินคืนภาษี
• ค่ารักษาพยาบาล
• เอกสารจาก AHV
• เงินจาก Pensionskasse หรือ Pillar 3a
• หนังสือรับรองภาษีหัก ณ ที่จ่าย
• จดหมายจากธนาคารและบริษัทประกัน

จดหมายราชการที่ไม่ตอบอาจเสียสิทธิ เพราะบางเรื่องมีระยะเวลาคัดค้านหรือส่งเอกสารจำกัดค่ะ

เริ่มบันทึกวันอยู่ประเทศไทยตั้งแต่วันแรก

หากอยู่ในประเทศไทยรวมตั้งแต่ 180 วันขึ้นไปภายในปีปฏิทิน โดยทั่วไปจะถือเป็นผู้มีถิ่นที่อยู่ทางภาษีไทยสำหรับปีนั้น

สำหรับเงินได้จากต่างประเทศ ต้องตรวจว่า

• เงินได้เกิดขึ้นในปีใด
• ปีนั้นเป็นผู้มีถิ่นที่อยู่ทางภาษีไทยหรือไม่
• นำเงินเข้าประเทศไทยเมื่อใด
• เป็นเงินต้น เงินออม ดอกเบี้ย เงินปันผล กำไร บำนาญ หรือเงินเกษียณประเภทใด
• มีภาษีที่ชำระในสวิตเซอร์แลนด์หรือไม่
• ใช้เครดิตภาษีต่างประเทศได้หรือไม่

ตามคำสั่งกรมสรรพากร ป.161/2566 และ ป.162/2566 ต้องพิจารณาเงินได้จากต่างประเทศที่เกิดตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2567 เป็นต้นไป ร่วมกับสถานะผู้มีถิ่นที่อยู่ทางภาษีในปีที่เงินได้เกิด และปีที่นำเงินเข้าประเทศไทย

การโอนจากบัญชีชื่อตัวเองในสวิตเซอร์แลนด์เข้าบัญชีชื่อตัวเองในไทย ไม่ได้แปลว่าไม่เกี่ยวข้องกับภาษีเสมอไป เพราะต้องดูที่มาและลักษณะของเงินค่ะ

อย่ารีบนำเงินเกษียณทั้งหมดเข้าไทย

ก่อนโอน ควรแยกเงินอย่างน้อยเป็น 4 กอง

1. เงินใช้จ่ายประจำประมาณ 1–2 ปี
2. เงินฉุกเฉินและค่ารักษาพยาบาล
3. เงินสำหรับภาษี ค่าซ่อมบ้าน ค่าธรรมเนียมธนาคาร และค่าใช้จ่ายอื่นจากสวิตเซอร์แลนด์ที่อาจตามมาหลังย้าย
4. เงินลงทุนเพื่อสร้างรายได้ตลอดช่วงเกษียณ

กองที่ 3 ไม่ควรนำไปรวมกับเงินซื้อบ้านหรือเงินลงทุน

เงินเกษียณก้อนใหญ่ไม่ได้แปลว่าใช้ได้ทั้งหมด เพราะเงินบางส่วนยังต้องทำหน้าที่เลี้ยงเราไปอีก 20–30 ปีค่ะ

Checklist 10 ข้อก่อนย้ายกลับไทย

• ☐ ยืนยันว่ากลับถาวรหรือไปทดลองอยู่
• ☐ ตรวจสัญชาติ Permit และถาม Migrationsamt เป็นลายลักษณ์อักษร
• ☐ ขอ IK-Auszug และตรวจเส้นทาง AHV
• ☐ ค้นหา Pensionskasse, Freizügigkeit และ Pillar 3a ให้ครบ
• ☐ เปรียบเทียบภาษีก่อนกำหนดวันถอน
• ☐ จัดประกันสุขภาพในไทยและตรวจประกันอุบัติเหตุ
• ☐ ตรวจระยะบอกเลิกสัญญาและเงื่อนไขธนาคาร
• ☐ ดาวน์โหลดเอกสารและแยกหลักฐานก่อน–หลังปี 2024
• ☐ ทำแฟ้มฉุกเฉินและกันเงินสำหรับเรื่องค้าง
• ☐ ขอ Abmeldebestätigung และแจ้งหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

สรุปส่งท้ายซีรีส์

ตลอด 15 ตอนของ “กลับไทยแบบมีแผน” เราไม่ได้บอกว่าการกลับประเทศไทยเป็นเรื่องยากค่ะ

แต่การย้ายกลับหนึ่งครั้งเป็นการตัดสินใจหลายเรื่องที่ผูกอยู่กับช่วงเวลาเดียวกัน และบางเรื่องเมื่อสิทธิสิ้นสุดแล้วอาจย้อนกลับไปแก้ไม่ได้ง่าย ๆ

คำถามก่อนกลับจึงไม่ได้มีเพียง “มีเงินพอใช้ในประเทศไทยหรือยัง?” แต่ยังมีคำถามที่ตอบยากกว่านั้นว่า หากชีวิตในไทยไม่เป็นไปตามแผน เรายังรักษาทางเลือกใดไว้บ้าง

หมายเหตุ

เนื้อหานี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำด้านกฎหมาย ภาษี ประกัน หรือการเงินเฉพาะบุคคล ควรตรวจวันแจ้งย้ายออก Permit ระยะบอกเลิกสัญญา ภาษี และเงื่อนไขของกองทุนกับหน่วยงานที่รับผิดชอบก่อนดำเนินการค่ะ