นี่คือหลักของข้อ 6 แต่คำว่า “อาจเก็บภาษีได้” ไม่ได้หมายความว่าอีกประเทศหมดสิทธิเสมอไป ต้องตรวจถิ่นที่อยู่ กฎหมายภายใน และวิธีขจัดภาษีซ้อนตามข้อ 20 ต่อ
ข้อ 6 ครอบคลุมรายได้อะไร?
ข้อ 6 ใช้กับเงินได้จากการมีหรือใช้ประโยชน์จากอสังหาริมทรัพย์ เช่น:
- ค่าเช่าบ้าน คอนโด หรือที่ดิน
- รายได้จากการให้ผู้อื่นใช้ทรัพย์สิน
- สิทธิเก็บกินในอสังหาริมทรัพย์
- รายได้จากเกษตรกรรม ป่าไม้ หรือสิทธิในทรัพยากรธรรมชาติบางประเภท
- การใช้ทรัพย์โดยตรง หากกฎหมายของรัฐที่ทรัพย์ตั้งอยู่ถือว่าเกิดเงินได้ทางภาษี
แม้อสังหาริมทรัพย์เป็นทรัพย์สินของกิจการหรือใช้เพื่อบริการส่วนบุคคล เงินได้จากตัวทรัพย์ยังอาจอยู่ในข้อ 6 เรือและอากาศยานไม่ถือเป็นอสังหาริมทรัพย์ตามข้อนี้
ที่ตั้งทรัพย์สำคัญกว่าบัญชีรับเงิน
- บ้านอยู่สวิส: สวิตเซอร์แลนด์อาจเก็บภาษีจากค่าเช่า
- คอนโดอยู่ไทย: ประเทศไทยอาจเก็บภาษีจากค่าเช่า
หลักนี้ไม่เปลี่ยนเพียงเพราะเจ้าของถืออีกสัญชาติ อาศัยอยู่อีกประเทศ ผู้เช่าโอนเงินเข้าบัญชีต่างประเทศ หรือมีตัวแทนช่วยเก็บค่าเช่า แหล่งของรายได้เกิดจากอสังหาริมทรัพย์ ไม่ใช่บัญชีปลายทาง
“อาจเก็บภาษีได้” ไม่ใช่ “เก็บได้ประเทศเดียว”
ประเทศที่ทรัพย์ตั้งอยู่มีสิทธิเก็บตามข้อ 6 ขณะเดียวกันประเทศถิ่นที่อยู่ของเจ้าของอาจนำรายได้นั้นมาพิจารณาตามกฎหมายภายในด้วย หากเกิดการเก็บสองประเทศต้องใช้ข้อ 20 เพื่อยกเว้นหรือให้เครดิตตามฝั่งที่เกี่ยวข้อง
- ทรัพย์ตั้งอยู่ประเทศใด?
- เจ้าของเป็นผู้มีถิ่นที่อยู่ตามอนุสัญญาของประเทศใด?
- กฎหมายภายในและข้อ 20 ใช้วิธีใด?
อยู่ไทยแต่มีบ้านเช่าในสวิตเซอร์แลนด์
ฝั่งสวิส: สวิตเซอร์แลนด์มีสิทธิเก็บภาษีจากค่าเช่าเพราะทรัพย์ตั้งอยู่ในสวิส รายได้ ค่าใช้จ่ายที่หักได้ และอัตราภาษีต้องตรวจตามกฎหมายรัฐบาลกลาง คันโตน และ Gemeinde ที่เกี่ยวข้อง
ฝั่งไทย: ผู้ที่อยู่ไทยรวมตั้งแต่ 180 วันในปีภาษีเข้าเกณฑ์ผู้อยู่ในประเทศไทยตามมาตรา 41 เงินได้จากต่างประเทศที่เข้าเงื่อนไขและนำเข้าประเทศไทยต้องพิจารณาตามกฎหมายไทยของปีที่เกี่ยวข้อง
สำหรับเงินได้ที่เกิดตั้งแต่ 1 มกราคม 2567 แนวปฏิบัติตามคำสั่งกรมสรรพากร ป.161/2566 และ ป.162/2566 ต้องนำมาพิจารณาร่วมกับข้อเท็จจริงเรื่องปีที่เกิดเงินได้ ปีที่นำเข้า และสถานะผู้อยู่ในไทย
ต้องแยกให้ได้ว่าเงินที่นำเข้าไทยเป็นค่าเช่าปีใด เงินออมเดิม เงินต้น เงินกู้ เงินขายทรัพย์ หรือเงินประเภทอื่น ควรแยกบัญชีและเก็บหลักฐานเส้นทางเงิน
เครดิตภาษีฝั่งไทยมีเพดาน
หากรายได้ค่าเช่าจากสวิสเข้าเงื่อนไขภาษีไทย ข้อ 20 วางหลักให้ภาษีสวิสของเงินได้รายการเดียวกันใช้เป็นเครดิตได้ แต่ไม่เกินภาษีไทยที่คำนวณได้สำหรับรายได้นั้น
ตัวอย่าง: ภาษีสวิสที่ชำระ 80,000 บาท แต่ภาษีไทยของรายได้เดียวกันคำนวณได้ 50,000 บาท เครดิตที่ใช้ได้สูงสุดตามตัวอย่างคือ 50,000 บาท ส่วนเกินไม่ได้คืนจากไทยโดยอัตโนมัติ
ต้องมีหลักฐานรายได้ หนังสือประเมิน และหลักฐานชำระภาษีที่เชื่อมโยงกับเงินได้ก้อนเดียวกัน
อยู่สวิสแต่มีคอนโดเช่าในไทย
ฝั่งไทย: ไทยมีสิทธิเก็บเพราะคอนโดตั้งอยู่ในไทย ค่าเช่าอสังหาริมทรัพย์โดยทั่วไปเกี่ยวข้องกับเงินได้ตามมาตรา 40(5) แม้ผู้เช่าโอนเข้าบัญชีสวิส
ฝั่งสวิส: ข้อ 20 โดยทั่วไปให้สวิสใช้วิธียกเว้นกับเงินได้ที่ไทยเก็บได้ตามอนุสัญญา แต่สวิสอาจนำรายได้ที่ยกเว้นไปกำหนดอัตราภาษีของรายได้ส่วนอื่น รายละเอียดต้องตรวจตามคันโตนและสถานะของผู้เสียภาษี
อยู่บ้านของตนเองก็อาจมีเงินได้ทางภาษี
ข้อ 6 รวมการใช้ทรัพย์โดยตรง ปัจจุบันระบบภาษีสวิสยังอาจนำ Eigenmietwert หรือมูลค่าค่าเช่าสมมติของบ้านที่เจ้าของอยู่อาศัยเองมาคำนวณ แม้ไม่มีเงินสดรับจริง
ประชาชนสวิสลงคะแนนรับการปฏิรูประบบภาษีที่อยู่อาศัยเมื่อ 28 กันยายน 2025 แต่วันเริ่มใช้และบทเปลี่ยนผ่านต้องตรวจประกาศทางการล่าสุดก่อนใช้กับปีภาษีใดปีภาษีหนึ่ง บทความนี้จึงไม่ระบุวันที่ 1 มกราคม 2029 เป็นข้อยืนยันจนกว่าจะมีแหล่งทางการที่ชัดเจน
เงินก้อนไหนเป็นค่าเช่า?
- ค่าเช่ารายเดือน: โดยทั่วไปเป็นเงินได้ตามข้อ 6
- เงินประกัน: หากยังต้องคืนไม่ควรรีบถือเป็นรายได้ แต่สถานะอาจเปลี่ยนเมื่อถูกนำไปชำระค่าเช่า ความเสียหาย หรือหนี้ตามกฎหมายที่ใช้
- ค่าน้ำและค่าใช้จ่ายที่ผู้เช่าคืน: ตรวจสัญญาและกฎหมาย ไม่ควรถือยอดรับทั้งหมดเป็นกำไรสุทธิ
- เงินกู้หรือเงินโอนระหว่างบัญชีตนเอง: ไม่ใช่ค่าเช่าเพียงเพราะเข้าบัญชี แต่ต้องพิสูจน์ที่มา
- เงินขายบ้าน: ไม่ใช่ค่าเช่าตามข้อ 6 ต้องตรวจผลได้จากทุนตามข้อ 13
- Eigenmietwert: อาจเป็นเงินได้ทางภาษีแม้ไม่มีเงินสด หากกฎหมายที่ใช้ในปีนั้นกำหนด
ขายบ้านต้องใช้ข้อใด?
- ค่าเช่าและรายได้จากการใช้ทรัพย์ — ข้อ 6
- ผลได้จากการขายอสังหาริมทรัพย์ — ข้อ 13
ราคาขายทั้งหมดไม่ใช่กำไรเสมอไป การคำนวณต้องดูราคาซื้อ ต้นทุน ค่าใช้จ่าย ระยะเวลาถือ และกฎหมายของประเทศที่ทรัพย์ตั้งอยู่
ข้อ 6 ไม่ได้กำหนดอัตราหรือรายการหัก
ข้อ 6 แบ่งสิทธิเก็บภาษี แต่ไม่ได้กำหนดอัตรา ดอกเบี้ยที่หักได้ ค่าซ่อม ค่าเสื่อม สถานะเงินประกัน แบบยื่น หรือกำหนดชำระ รายละเอียดเหล่านี้มาจากกฎหมายภายในของประเทศที่เกี่ยวข้อง
เอกสารที่ควรเก็บ
- เอกสารกรรมสิทธิ์หรือทะเบียนที่ดิน
- สัญญาเช่าและการต่ออายุ
- รายการค่าเช่ารายเดือนและรายการเดินบัญชี
- หลักฐานเงินประกันและค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับทรัพย์
- หนังสือประเมินและหลักฐานชำระภาษีต่างประเทศ
- อัตราแลกเปลี่ยนที่ใช้
- วันที่เกิดเงินได้และวันที่นำเงินเข้าไทย
- หลักฐานแยกค่าเช่า เงินออม เงินกู้ และเงินจากการขายทรัพย์
สรุปข้อ 6
- ดูประเทศที่อสังหาริมทรัพย์ตั้งอยู่ก่อน
- ประเทศนั้นอาจเก็บภาษีจากรายได้ของทรัพย์
- บัญชีรับเงินไม่กำหนดประเทศแหล่งเงินได้
- อีกประเทศอาจยังนำรายได้มาพิจารณา
- หากเก็บสองประเทศให้ดูข้อ 20
- ค่าเช่าอยู่ข้อ 6 แต่ผลได้จากการขายอยู่ข้อ 13
- แยกที่มาของเงินและเก็บหลักฐานทุกก้อน
แหล่งข้อมูลทางการ
- กรมสรรพากร: อนุสัญญาไทย–สวิตเซอร์แลนด์ ข้อ 6–10
- กรมสรรพากร: ข้อ 16–20
- กรมสรรพากร: ประมวลรัษฎากร
- Swiss Federal Department of Finance: ผลประชามติปฏิรูปภาษีที่อยู่อาศัย
เนื้อหานี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำวินิจฉัยภาษีเฉพาะบุคคล ต้องตรวจที่ตั้งทรัพย์ ถิ่นที่อยู่ ปีที่เกิดรายได้ ปีที่โอนเงิน กฎหมายภายใน และหลักฐานภาษีของแต่ละกรณี
เนื้อหานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย ภาษี หรือการลงทุนเฉพาะบุคคล